Materiały szkoleniowe

Wspinanie to sport wysokiego ryzyka. Drobny z pozoru błąd, może mieć fatalne konsekwencje. Publikacja ta ma na celu przedstawić najważniejsze zagadnienia związane z tym sportem. Jest uzupełnieniem wiedzy przekazywanej na szkoleniach. Informacje tu zawarte są poglądowe i nie kompletne, bez stosownego szkolenia praktycznego. Zastosowanie opisanej tu wiedzy w niewłaściwy sposób jest niebezpieczne. Autor publikacji nie bierze odpowiedzialności za konsekwencje niewłaściwego zrozumienia tekstu. Pamiętaj, wspinasz się na własną odpowiedzialność.

Materiały Szkoleniowe. Strona (link do pobrania materiałów szkoleniowych -pdf)

Materiały szkoleniowe do pobrania (link powyżej) są stale dopracowywane. Informacje tam zawarte mogą być nieznacznie odmienne w stosunku do treści zamieszczonej poniżej. Aktualność linku 18.02.2026r.

Spis treści

Sprzęt wspinaczkowy

Liny, Repy, Taśmy – informacje podstawowe

Karabinek (Łącznik, Zatrzaśnik)

Przyrządy asekuracyjne

PUNKTY ASEKURACYJNE

UKŁAD ASEKURACYJNY

BUDOWANIE STANOWISK ASEKURACYJNYCH

WĘZŁY

SKALE TRUDNOŚCI I STYL

ETYKA WE WSPINANIU

Wstęp

Wspinanie to czynność  przemieszczania się w terenie, gdzie użycie górnych kończyn jest niezbędne by zmieniać pozycję lub zabezpieczyć się przed upadkiem z wysokości.

Pierwotnym celem wspinania było i wciąż jest zdobywanie pożywienia. Człowiek ewoluował z małpy w Homo sapiens sapiens. Zanim jednakże zszedł z drzew i rozpalił ogień, całe życie spędzał na wysokości. Gdy przychodzimy na świat matczyna pierś jest pierwszą rzeczą jaką łapiemy w dłonie. Ścisk (chwyt butelkowy) to najmocniejszy wyuczony chwyt. To od niego zależało przetrwanie. Wpierw by zdobyć pożywienie później by nie spaść z drzewa. Z czasem zeszliśmy z drzew i zaczęliśmy szukać pożywienia także na nogach.

Pierwotne instynkty wspinania i zdobywania nie zanikły. Człowiek choć już małpą nie jest to wciąż się wspina. Instynkty te same co u innych ssaków, czyli zdobywanie pożywienie, socjalizacja i prokreacja. Małpa w toku ewolucji rozbudowała płaty czołowe. Zaczęła myśleć abstrakcyjnie. Już nie tylko wspinanie na drzewa by zaspokoić instynkty, lecz także zdobywanie szczytów. Cele te same metody realizacji inne.

Wspinacze najczęściej wspinają się na kamienie, skałki czy góry zbudowane z różnego rodzaju skały: piaskowca, zlepieńca, wapienia, łupka czy granitu.

Alternatywą dla naturalnych form skalnych są sztuczne obiekty wspinaczkowe. Służące jako miejsce treningu, rozgrywania zawodów, nawiązywania kontaktów, czyli szeroko pojętej socjalizacji.

Zainteresowanie wzbudzają również murki, ściany budynków, pomniki, mosty – ten rodzaj wspinania znany jest jako Urban climbing a także drzewa, czyli Tree climbing

Ze względu na kąt nachylenia (nastromienie), teren wspinaczkowy może być połogi, pionowy, przewieszony, a nawet stanowić sufit (środowiskowo określany mianem dachu). Wspinaczka w poziomie to trawersowanie.

Trudności pokonywanego terenu opisuje się skalą trudności, a przebieg drogi wspinaczkowej za pomocą opisu drogi. Zwyczajowo nazywany topo, skałoplan.

Rodzaje wspinaczki w zależności od sposobu pokonywania trudności

Wspinaczka klasyczna – polega na przemieszczaniu się/pokonywaniu trudności wyłącznie przy użyciu rąk i nóg. Obejmuje również wspinaczkę z wykorzystaniem sprzętu zakładanego na ręce i nogi, który ułatwia pokonywanie trudności technicznych lub poruszanie się w trudnym terenie, szczególnie w warunkach zimowych. Do takiego sprzętu należą m.in. buty wspinaczkowe, buty górskie, rękawiczki, plastry, czekan czy raki.

Wspinaczka techniką sztucznych ułatwień, potocznie nazywana hakówką lub wspinaczką hakową, polega na aktywnym wykorzystaniu sprzętu asekuracyjnego do przemieszczania się. W tej technice dopuszczalne jest zawisanie na linie oraz założonych punktach asekuracyjnych, a także wykorzystywanie ich jako chwytów i stopni. Wspinacz może również korzystać ze specjalnych ławeczek, czyli małych drabinek z kilkoma szczebelkami, które umożliwiają wejście wyżej i osadzenie kolejnych punktów asekuracyjnych

Rodzaje wspinania w zależności od terenu działania:

Większość wspinaczy uprawia kilka rodzajów wspinaczki np. trenuje na ściance oraz wspina się w skałkach (najbardziej liczna grupa wspinaczy) czasem dodatkowo uprawia bouldering bądź alpinizm. Nie brakuje też i takich którzy uprawiają tylko jeden rodzaj np. wspinają się tylko na sztucznej ściance traktując to jako element fitnessu nie próbując innych rodzajów.

Wspinaczka ściankowa – miejsce treningów i rozgrywania zawodów

Bouldering – wspinaczka bez asekuracji w skałkach z materacem jako forma asekuracji. Zazwyczaj skałki są nie wysokie i umożliwiają bezpieczny upadek. Gdy skałki są wysokie a upadek z najwyższych miejsc niesie ryzyko odniesienia obrażeń lub śmierci przejścia takie określane są jako Hiboal

Wspinaczka skałkowa – wspinanie w terenie bez lodu i śniegu. Zazwyczaj pokonywany teren jest jednowyciągowy

Wspinaczka górska – wielowyciągowa wspinaczka uprawiana w terenie górskim. Zwyczajowo w Tatrach nazywana taternictwem (letnim i zimowym) w górach, gdzie nie występują lodowce oraz alpinizmem w górach lodowcowych.

Wspinaczka lodowa – wspinaczka w terenie pokrytym lodem

Wspinaczka mikstowa – styl wspinaczkowy wymagający wykorzystania technik zarówno skalnych jak i lodowych

Drytooling (potocznie zwany drajtuling) – rodzaj wspinaczki zimowej z wykorzystaniem sprzętu typowego dla wspinaczki lodowej (takiego jak np. czekany i raki) w większości na nieoblodzonych drogach skalnych

Wspinaczka wielkościanowa (Zwana również jako bigwall) – rodzaj wspinaczki górskiej na dużych ścianach. Pokonywana z wykorzystaniem portali do spania to wspinaczka kapsułowa, z wykorzystaniem namiotów, hamaków, płacht biwakowych to alpinizm wielkościanowy

Wspinaczka wysokościowa (potocznie zwana himalaizm) – wspinaczka na szczyty, których wysokość przekracza 7000 m npm.

Inne rodzaje przez wspinaczy za wspinaczkę nie uważane (subiektywne ujęcie):

Alpinizm podziemny (Potocznie grotołaźnictwo, osoba uprawiająca to grotołaz) – Jednym z miejsc, gdzie w celach eksploracyjnych uprawia się wspinaczkę są jaskinie. Zazwyczaj z aktywnym użyciem sprzętu wspinaczkowego, czyli hakowo w trudniejszych miejscach. Działalność tego typu w celu naukowym np. poznawania jaskiń określa się jako speleologia.

Urban-climbing – wspinanie na budynki, mosty, maszty i inne obiekty stworzone przez człowieka

Tree climbing – wspinanie na drzewa w celach zarobkowych a także jako forma zabawy, zawodów

Viaferrata – Wspinaczka po drogach na stałe ubezpieczonych w gotowe systemy asekuracyjne w postaci lina stalowych. Przez wspinaczy uznawana za turystykę wysokościową

Ekstremalna turystyka wysokościowa – Wspinaczka po drogach ubezpieczonych w kompletną asekurację. Z wsparciem tragarzy lub bez np. wejścia na Everest i inne tego typu.

Wiele nazw pochodzi od obcojęzycznych słów. Mało popularne są Polskie odpowiedniki choć występują lecz nie są promowane. Bouldering- głaźnictwo od słowa głaz. Bywa i tak że skróty bywają identyczne w języku polskim i angielskim OS – On Sight – od spojrzenia. Skrót ten sam, wymowa polskiej wersji spójna ze znaczeniem słowa i przyjemna dla ucha.

Sprzęt wspinaczkowy

Sprzęt wspinaczkowy zależy od rodzaju wspinaczki (sportowej, tradycyjnej, górskiej, lodowej). Podstawowy zestaw do wspinaczki letniej zawiera następujące elementy:

Podstawowy sprzęt wspinaczkowy:

1. Uprząż wspinaczkowa – zapewnia bezpieczeństwo i komfort podczas wspinaczki, umożliwia zapięcie liny.
2. Buty wspinaczkowe – dopasowane, które poprawiają przyczepność na skale.
3. Lina wspinaczkowa – dynamiczna do wspinaczki sportowej i tradycyjnej lub statyczna do wspinaczki na wędkę lub pracy, czyli zjazdów.
4. Przyrząd asekuracyjny – np. kubek asekuracyjny, grigri lub inne urządzenie do kontroli liny podczas asekuracji.
5. Karabinki wspinaczkowe – zakręcane i niezakręcane
6. Ekspresy wspinaczkowe – do wpinania liny w punkty asekuracyjne podczas prowadzenia drogi.
7. Kask wspinaczkowy – chroni głowę przed uderzeniami spadającymi kamieniami lub w razie odpadnięcia.
8. Magnezja i woreczek na magnezję – poprawiają przyczepność dłoni, redukując pot.

Sprzęt dodatkowy do wspinaczki tradycyjnej:

1. Kości, friendy i heksy – do zakładania punktów asekuracyjnych w naturalnych szczelinach.
2. Taśmy wspinaczkowe – do budowy stanowisk asekuracyjnych lub przedłużania punktów asekuracyjnych.

Sprzęt dodatkowy (opcjonalny):

1. Nożyk wspinaczkowy – do cięcia taśm lub liny w razie potrzeby.
2. Odzież techniczna – odpowiednia do warunków pogodowych (np. kurtka przeciwdeszczowa, rękawiczki).
3. Apteczka pierwszej pomocy – na wypadek drobnych urazów.

Sprzęt powinien być dostosowany do rodzaju wspinaczki, a każdy element musi być certyfikowany zgodnie z normami bezpieczeństwa (CE, EN, UIAA). Regularne sprawdzanie stanu sprzętu jest kluczowe dla bezpieczeństwa.

Liny, Repy, Taśmy – informacje podstawowe

Budowa lin statycznych i dynamicznych

Liny wspinaczkowe są najważniejszym elementem sprzętu wspinaczkowego. Używane w celach wspinaczkowych powstają z poliamidu, tak jak uprzęże i większość sprzętu pomocniczego (repy, taśmy). Poliamid (Nylon) jest najczęściej używanym włóknem do produkcji lin, jest to materiał syntetyczny. Najbardziej popularnymi rodzajami poliamidu są nylon (PA 6.6) od Du Pont i Perlon (PA 6). Poliamid jest odporny na ścieranie, bardzo wytrzymały i wysoce elastyczny. Ze względu na wymaganą absorbcję energii, dynamiczne liny wykonane są głównie z poliamidu. Poliamidowe włókna są również szeroko stosowane do wytwarzania lin statycznych, chociaż wybierane są także rodzaje materiałów o mniejszej rozciągliwości. Poliamid, gdy pochłonie wodę kurczy się.

Konstrukcja rdzeniowo-oplotowa. Jest to najczęściej stosowana technologia produkcji lin wspinaczkowych, alpinistycznych i pomocniczych ze względu na jej wysoką wytrzymałość, elastyczność i trwałość.

Rdzeń stanowi od 50-70% wytrzymałości linki. Jego głównym zadaniem jest przenoszenie obciążeń. Może mieć różną konstrukcję, w linach wspinaczkowych najczęściej ma konstrukcję skręcaną.

Oplot to zewnętrzna warstwa ochronna, która zabezpiecza rdzeń przed uszkodzeniami mechanicznymi, ścieraniem oraz działaniem czynników atmosferycznych. Odpowiada też za całkowitą wytrzymałość liny w zakresie od 30% do 50% (wilgoci, promieniowania UV, zabrudzeń). Wzór plecienia diagonalny (ukośny). Zazwyczaj jest impregnowany teflonem.

Większość lin asekuracyjnych obecnie ma sklejony rdzeń z oplotem. Technologia do tego stosowana w zależności od producenta rożnie jest nazywana. Pierwszą firmą, która takie rozwiązanie zastosowała był Beal (Unicore). Łączenie rdzenia z oplotem w znaczący sposób zwiększa wytrzymałość lin dynamicznych. Brak takiej technologii sprawiał, że uszkodzony punktowo oplot zrywał się w całości, odsłaniając rdzeń. Wytrzymałość rdzenia choć duża i zapewnia bezpieczeństwo, to fragment liny, gdzie brakuje oplotu nie pozwala na operacje większością sprzętu.

Funkcje pełnione przez liny:

Asekuracyjna – Jest podstawowym składnikiem łańcucha asekuracyjnego, spełnia w nim rolę amortyzatora czyli urządzenia pochłaniającego energię upadku wspinacza. W tym celu powinna być na tyle elastyczna by rozciągając się łagodnie powstrzymać upadek. Taką elastyczną linę nazywa się liną dynamiczną.

Komunikacyjna – Służy do zjazdu po linie, czyli kontrolowanego przemieszczania się w dół, oraz wychodzenia (podchodzenia) po linie za pomocą przyrządów zaciskowych. Możliwa jest też komunikacja pozioma za pomocą trawersu tyrolskiego czy też ukośna. Lina używana do celów komunikacyjnych i transportowych optymalnie, gdy w małym zakresie rozciągają się pod obciążeniem. Najlepsze to liny statyczne.

Transportowa – Służy do transportu wyposażenia, tak w pionie jak i w poziomie. Nie powinna się rozciągać pod obciążeniem roboczym.

Pomocnicza – Lina pomocnicza występuje jako linka, pętla, repsznur.

Występują 3 typy lin. Liny statyczne, dynamiczne i pomocnicze (Reep). Opisują je różne normy. Liny dynamiczne to EN 892, liny statyczne EN 1891 a linki pomocnicze tzw. Repsznury to EN 564. Chociaż z wyglądu mogą wyglądać niemal identycznie to różnią się zastosowaniem a co za tym idzie zarówno proces produkcyjny jak i metody badawcze są odmienne.

Liny dynamiczne EN 892

Liny dynamiczne są elastyczne i rozciągają się pod obciążeniem, co amortyzuje siłę upadku. Używane są do każdego rodzaju wspinaczki na prowadzeniu. Pełnią funkcję asekuracyjną.

Typy:

Pojedyncza (single rope): Najczęściej używane, oznaczone symbolem „1”. Nadają się do prowadzenia dróg, gdzie lina przechodzi przez punkty asekuracyjne w jednym ciągu. ma zwykle 50 do 70 metrówdługości i około 9–11 milimetrów średnicy, asekuracja odbywa się na jednej żyle liny. Jej główne zalety to  łatwość używania i niska waga. Długość takiej liny powinna być co najmniej dwa razy dłuższa niż pokonywana droga, aby wygodnie i bezpiecznie wykonać zjazd po zakończonej wspinaczce.

Podwójna (double rope): Oznaczone symbolem „1/2”. Używana parami, każda lina jest wpuszczana w inny ciąg punktów asekuracyjnych, co redukuje tarcie i zwiększa bezpieczeństwo na zygzakowatych drogach. Nazywana też liną połówkową, jest cieńsza (około 8–9 milimetrów). Używa się złożonej na pół jednej żyły długości do 120 metrów, lub dwóch lin o długościach do 70 metrów. Żyły liny podwójnej można rozdzielać co pozwala na dwutorowe prowadzenie asekuracji. W pewnych szczególnych przypadkach można asekurować się jedną żyłą liny podwójnej (dotyczy sytuacji, gdy Współczynnik odpadnięcia nie przekroczy 1). Liny te zapewniają większe bezpieczeństwo (mniejsze ryzyko przecięcia obu lin spadającym kamieniem oraz przerwania na ostrej krawędzi) oraz umożliwiają szybszą ewakuację, zwykle używane są w rejonach wspinaczkowych o górskim charakterze.

Bliźniacza (twin rope): Oznaczone symbolem „∞”. Również używane parami, ale obie żyły zawsze przechodzą przez te same punkty asekuracyjne. – cienkie liny (około 7–8 milimetrów) Dwie żyły używane zawsze razem, podwójnie. Obecnie tracą na popularności. Mają nie dużą siłę uderzenia. Wobec tego dobre do asekuracji w terenie, gdzie mamy do czynienia ze słabymi przelotami.

 

Norma 892 wyróżnia parametry lin, które są badane a także minimalne wymagania dla poszczególnych rodzajów liny (ilość odpadnięć, siła uderzenia, wydłużenie dynamiczne, wydłużenie statyczne, ślizganie oplotu)

Parametr	Liny pojedyncze	Liny podwójne	Liny bliźniacze
Średnica (mm)	8,5 – 11,0	6,9 – 9,1	6,9 – 9,1
Masa (g/m)	~55 – 88	~39 – 55	~36 – 50
Obciążnik w teście odpadnięć UIAA (kg)	80 kg	55 kg	80 kg
Testowy Współczynnik Odpadnięcia (WO)	1,77	1,77	1,77
Minimalna liczba odpadnięć UIAA	≥5	≥5 (testowane pojedynczo)	≥12 (testowane w parze)
Siła uderzenia (kN) (maks.)	≤12	≤8 (testowane pojedynczo)	≤12 (testowane w parze)
Wydłużenie dynamiczne (%) (maks.)	≤40	≤40	≤40
Wydłużenie statyczne (%) (maks.)	≤10	≤12	≤12
Ślizganie oplotu (mm) (maks.)	≤20	≤20	≤20
Siła przy zerwaniu (kN)	Brak wartości normowej	Brak wartości normowej	Brak wartości normowej
Odporność na ostrą krawędź	Nie jest wymagana, ale może być testowana	Nie jest wymagana, ale może być testowana	Nie jest wymagana, ale może być testowana

Objaśnienia

• Obciążnik w teście odpadnięć UIAA – odpowiada masie używanej w standardowym teście odpadnięć UIAA.
• Siła uderzenia – maksymalne siły, jakie mogą działać na wspinacza w przypadku pierwszego normowego odpadnięcia.
• Wydłużenie dynamiczne – procentowe wydłużenie liny podczas pierwszego odpadnięcia w teście UIAA.
• Ślizganie oplotu – przesunięcie oplotu względem rdzenia (maksymalnie 20 mm).
• Odporność na ostrą krawędź – test nie jest wymagany przez EN 892, ale niektóre liny mogą być dodatkowo testowane.

 

Liny statyczne EN 1891

W normie nazywane jako półstatyczne. Liny w 100% statyczne nie występują. Wydłużenie pod obciążeniem może być bardzo niewielkie, lecz występuje zawsze. Zwyczajowo są nazywane jako statyczne i taka forma będzie używana w dalszej części niniejszego tekstu

Liny statyczne (rozciągliwość testowa maks 5%), posiadają niskie właściwości dynamiczne – zdolności do pochłaniania energii upadku. Używane przeważnie w speleologii do celów komunikacyjnych i transportowych, pracach wysokościowych a także podczas wspinaczki na wędkę. Lin statycznych nie należy używać do asekuracji na prowadzeniu

Norma EN – 1891 wyróżnia 2 typy liny statycznej A i B. Określane jest to na podstawie spełniania minimalnych parametrów dla poszczególnych typów:

TYP	A	B
ŚREDNICA	od 8,5 do 16 mm	od 8,5 do 16 mm
WYTRZYMAŁOŚĆ STATYCZNA	22 kN	18 kN
WYTRZYMAŁOŚĆ STATYCZNA Z WĘZŁEM ÓSEMKĄ	15 kn (3 minuty)	12 kN (3 minuty)
LICZBA ODPADNIĘĆ	Min 5 odpadnięć WO=1(100kg)	Min 5 odpadnięć WO=1(80kg)
SIŁA UDZERZENIA (WO 0,3)	< 6 kN	< 6 kN
WYDŁUŻENIE POD CIĘŻAREM 50 I 150 KG	< 5 %	< 5 %
POŚLIZG OPLOTU	Mak. 50 mm	Maks. 15 mm
PROCENTOWY UDZIAŁ OPLOTU	30-50 %	30-50%
WĘZŁOWATOŚĆ	Maks. 1.2	Maks. 1.2

Bezpieczne obchodzenie się z linami

• nie wolno chodzić po linie: powoduje to wpychanie różnych drobin do rdzenia liny np.: piasku, który powoduje przecieranie się włókien, co zmniejsza jej wytrzymałość.  Linę układamy na czystej powierzchni, pozbawionej piasku i innych zabrudzeń. Dobrze jest tu stosować płachtę, która może nam służyć również do układania innego sprzętu.
• nie dopuszczamy do zabrudzenia farbą, rozpuszczalnikami, olejami i innymi środkami chemicznymi, które mogą przereagować z materiałem liny.
• unikamy pracy liny na ostrych krawędziach, wszędzie gdzie lina może pracować/trzeć należy używać osłon na linę.
• liny należy przechowywać luźno sklarowane, w miejscu zacienionym (UV powoduje starzenie się materiału liny, a w konsekwencji obniżeniem jej parametrów), nie powinna być narażona na działanie podwyższonej temp. (<80o).
• Liny należy wyrzucać, gdy minie okres przewidziany przez producenta do używania. Niedbale stosowane liny mogą nie nadawać się do dalszego bezpiecznego użycia już po jednym zastosowaniu.

Wycofaj linę z użycia, jeśli nosi widoczne oznaki zużycia, osłabiające jej wytrzymałość i bezpieczną asekurację w czasie wspinaczki:

• przetarcie oplotu w takim stopniu, że rdzeń jest widoczny
• znaczne „zmechacenie” liny, co utrudnia przesuwanie liny w przyrządzie (utrudnia asekurację, usztywnia lot)
• nadtopienia oplotu w postaci gładkich, twardych smug (osłabienie wytrzymałości liny, utrudnienie asekuracji)
• lina jest sztywna, widoczne są zgrubienia lub/i pocienienia na linie, wyczuwalne pod oplotem nierówności lub miejscowe, znaczne zmiękczenia rdzenia

Lina jako bardzo ważny element układu asekuracyjnego, który łatwo może zostać uszkodzony powinna być stale kontrolowana. Przed każdym użyciem, musi nastąpić co najmniej wzrokowa inspekcja. Operację zwijania liny należy przeprowadzić każdorazowo po zakończeniu wspinaczki danego dnia. Zwijamy linę w taki sposób, że całą długość liny przesuwamy w dłoniach bez rękawiczek. Wszelkie uszkodzenia wyczujemy (zmechacenie, przytopienie, naderwanie)

Pielęgnacja i konserwacja lin

Zabrudzoną linę można prać w ciepłej wodzie (30 o C) z użyciem środków dedykowanych linom wspinaczkowym. Celem jest wypłukanie drobin piasku, który przyspiesza zużycie liny. Warto raz do roku wykonać taką czynność. Lina nie będzie wtedy brudzić rąk, stanie się bardziej „miękka” w używaniu, przyjemniejsza. Gołym okiem niewidoczne zanieczyszczenia usztywniają linę. Lina dynamiczna zaczyna w dłoniach zachowywać się jak statyk, staje się sztywna. Mokrą linę suszymy w przewiewnym, zacienionym miejscu (nigdy na słońcu)

Czynniki wpływające na wybór liny

W jednym zespole dwu osobowym lina bliźniacza (cienka i lekka) to najlepszy wybór a w innym też dwu osobowym to kiepskie rozwiązanie. Wspinaczka u nich zakończy się zjazdami z trawersami terenem niestabilnym wobec czego delikatne liny łatwo mogą ulec przecięciu na trawersach i przydały by się liny grubsze, solidniejsze. Nie ma czegoś takiego jak najlepsza lina w pojęciu ogólnym. Istnieje najlepsza lina w danej sytuacji.

1. Rodzaj wspinaczki:
   Dynamiczne do wspinaczki na prowadzeniu. Statyczne do wspinaczki na wędkę, zjazdów i prac wysokościowych.
2. Siła uderzenia:
   Do wspinaczki z asekuracją tradycyjną dobrze aby lina miała jak najmniejszą siłę uderzenia.
3. Warunki atmosferyczne:
   W góry bezwzględnie lina z impregnacją
4. Ciężar i trwałość:
   Cieńsze liny są lżejsze, ale mniej odporne na ścieranie i uszkodzenia mechaniczne.

Liny pomocnicze – Rep sznury

Rep sznury (Reep) norma EN 564. Rep sznury są cieńsze od lin wspinaczkowych. Obejmują średnice od 4 do 8mm. Dla każdej z tych średnic określono minimalną wytrzymałość na zerwanie. Zazwyczaj są to liny statyczne o konstrukcji rdzeniowo-oplotowej. Wyglądem przypominają liny od których różnią się nie tylko mniejszą średnicą, ale także innymi metodami badawczymi. Są one inaczej przeprowadzane i w mniej obszernym zakresie.  Używa się ich do budowy stanowisk, autoasekuracji (lonże, węzły zaciskowe), zakładania przelotów, transportu sprzętu, itd. Generalnie pełnią funkcję pomocniczą.

Są produkowane z włókien poliamidowych (tak jak liny i uprzęże) oraz ze spectry (repiki) lub dyneemy (taśmy). Spectra i dyneema mają częściowe i niewielkie właściwości dynamiczne, są też cieńsze/węższe przy tej samej lub większej wytrzymałości statycznej.

Bardzo wytrzymałym materiałem jest kevlar, z którego produkuje się repiki – dzięki temu, można używać stosunkowo małych średnic repików z kevlaru (3-6mm) przy dostatecznej wytrzymałości. Kevlar jest mało odporny na częste rozwiązywanie i zawiązywanie, co zmniejsza jego wytrzymałość (łamanie włókienkevlarowych).

Minimalna wytrzymałość na zerwanie dla określonych średnic zgodnie z normą EN 564

Średnica linki [mm]	Minimalna wytrzymałość na zerwanie [kN]
4	3,2
5	5,0
6	7,2
7	9,8
8	12,8

 

Taśmy wspinaczkowe

Taśmy wspinaczkowe to podstawowy element wyposażenia każdego wspinacza, używane w różnych technikach asekuracyjnych, budowie stanowisk, systemach zjazdowych oraz do redukcji tarcia liny o skałę. Są niezwykle wszechstronne i dostępne w różnych długościach oraz materiałach, co wpływa na ich wytrzymałość, wagę i sposób użytkowania.

Rodzaje taśm wspinaczkowych:

a) Taśmy zszywane

Są to gotowe pętle o określonej długości, zszywane fabrycznie. Dzięki zszyciu są bardziej wytrzymałe niż pętle wiązane samodzielnie. Najczęściej występują w standardowych długościach:

• 30 cm – taśma do długich ekspresów
• 60 cm – idealna do przedłużania przelotów, standardowa długość taśm, do ekspresów górskich
• 120 cm – powszechnie stosowana do przedłużania punktów i budowy stanowisk
• 180 cm i 240 cm – budowa stanowisk asekuracyjnych

a) Taśmy sprzedawane na metry

Taśmy tego typu można kupować w dowolnej długości, dostosowując je do własnych potrzeb. Nie są zszywane fabrycznie, dlatego konieczne jest ich związanie węzłem taśmowym, który osłabia wykonaną w ten sposób pętlę. Jest ona mniej wytrzymała niż zszyta fabryczne. Obecnie rzadko używana przez wspinaczy.

Materiały i ich właściwości

Taśmy wspinaczkowe produkowane są z dwóch głównych materiałów: poliamidu (nylonu) oraz dyneemy (UHMWPE – polietylen o ultrawysokiej masie cząsteczkowej). Każdy z nich ma swoje zalety i wady.

Materiał	Zalety	Wady
Poliamid (nylon)	– Bardziej elastyczny (pochłania więcej energii w razie szarpnięcia) – Odporniejszy na przetarcia – Łatwy do wiązania węzłów	– Cięższy i grubszy – Bardziej nasiąka wodą
Dyneema (UHMWPE)	– Lżejsza i cieńsza – Bardziej odporna na wodę i promieniowanie UV – Mniej podatna na zużycie w warunkach wilgotnych	– Trudniejsza do wiązania (śliska) – Mniej odporna na tarcie o krawędzie – Nie wytrzymuje dobrze wysokich temperatur (np. tarcie w węźle)

👉 Podsumowanie: Jeśli potrzebujesz taśmy do wiązania stanowisk i węzłów, lepszym wyborem będzie nylon. Jeśli priorytetem jest waga i odporność na wilgoć, dyneema będzie lepszym rozwiązaniem.

Zastosowanie taśm wspinaczkowych

✔ Budowa stanowisk asekuracyjnych
Taśmy 120 cm i dłuższe są często używane do tworzenia stanowisk asekuracyjnych poprzez łączenie kilku punktów asekuracyjnych, np. ringów, haków czy kości.

✔ Przedłużanie przelotów (redukcja tarcia liny)
Podczas prowadzenia drogi, jeśli lina przechodzi przez kilka przelotów, może tworzyć duże tarcie. Użycie taśmy 60 cm lub 120 cm do przedłużenia ekspresu pomaga zredukować tarcie i zwiększa komfort prowadzenia.

✔ Pętle do autoasekuracji
Dłuższe taśmy (120–180 cm) można wykorzystać jako osobistą lonżę do autoasekuracji, np. na stanowisku.

✔ Użycie w systemach zjazdowych
Taśmy są wykorzystywane do przedłużania przyrządów asekuracyjnych przy zjazdach, np. przedłużenie Reverso lub ATC do wygodniejszego zjazdu w górnym przyrządzie z auto asekuracją na prusiku.

✔ Budowa układów ratowniczych
W alpinizmie i technikach ratowniczych taśmy są używane do budowy systemów wyciągowych (np. flaszencug) oraz jako elementy improwizowanych uprzęży.

Najczęstsze błędy i kwestie bezpieczeństwa

⚠ Nie stosuj taśmy dyneema do węzłów!
Dyneema jest śliska i nie trzyma węzłów tak dobrze jak nylon. Węzły na dyneemie mogą się luzować i wyslizgiwać, dlatego najlepiej korzystać z taśm zszywanych.

⚠ Nie stosuj taśm do absorpcji energii w razie odpadnięcia!
Taśmy są statyczne i nie pochłaniają energii odpadnięcia, więc nie powinny być stosowane jako samodzielne punkty asekuracyjne bez dodatkowych elementów dynamicznych (np. lina czy lonża z absorberem).

⚠ Unikaj przeciągania taśmy przez ostre krawędzie!
Szczególnie taśmy z dyneemy są mniej odporne na tarcie, dlatego należy unikać kontaktu z ostrymi krawędziami skał. W razie potrzeby można użyć ochraniaczy na taśmę.

⚠ Regularnie sprawdzaj stan taśm!
Z czasem taśmy mogą się przecierać, tracić wytrzymałość pod wpływem UV i wilgoci. Jeśli zauważysz widoczne uszkodzenia lub postrzępione włókna, wymień taśmę na nową.

Karabinek (Łącznik, Zatrzaśnik)

 

Karabinek to pierścień z otwieranym zamkiem na jednym boku, używany jako łącznik. Wykonany z różnych materiałów. Atestowany ze stali lub aluminium. Najczęściej wielkości dłoni i metalowy. Służy do szybkiego połączenia różnych elementów. Podstawowy składnik sprzętu asekuracyjnego i transportowego. Nazwa pochodzi od haka, na którym kawalerzyści odwieszali karabin (z niem. karabinerhaken).

Używany jako element asekuracyjny powinien spełniać normę EN 362 (Łączniki w zastosowaniach związanych z pracą) lub/także EN 12275 w sportach wspinaczkowych. W obu normach podobne metody badawcze, podział, nazewnictwo, oznaczenia. Produkowany z stali lub aluminium. Oba stopy mają dużą wytrzymałość mechaniczną. Karabinek aluminiowy jest 3 krotnie lżejszy od identycznego stalowego, mniej odporny na uszkodzenia mechaniczne (wycieranie, rysowanie). Jest trudniejszy w produkcji i wykonany z droższego materiału, co wpływa na wyższą cenę.

Otwieralne ramię karabinka (zapadka, cyfra 5 na obrazku), najczęściej (poza typem Q) zaopatrzone jest w sprężynę/blaszkę wywierająca siłę w kierunku zamknięcia zapadki, co też samoczynnie następuje po puszczeniu zapadki. Koniec zapadki to zamek który, wyposażony jest w ząbek lub wpust, zadaniem którego jest przenoszenie, naprężeń rozciągających zamkniętej zapadki. Dodatkowo zapadka może być wyposażony w blokadę, utrudniającą przypadkowe otwarcie – bezpiecznik/zamek (6, 7).

Karabinki bez blokady (bezpiecznika/zamka) mogą mieć zapadkę prostą bądź wygiętą (dla ułatwienia wpinania). Zapadka może być wykonana z pręta o przekroju podobnym jak w korpusie karabinka. Popularna jest wersja z zapadką wykonaną z drucianego jarzma (zamek druciany). Stalowy drut pełni jednocześnie funkcję zapadki, zamka i sprężyny. Karabinki bez blokady (Typ B wg normy EN 12275) stanowią jeden z elementów złożonego układu asekuracyjnego w sportach wspinaczkowych i inne funkcje np.: transportowe. Norma przemysłowa dotycząca karabinków (EN 362) nie przewiduje karabinków bez blokady zamka (bezpiecznika). W zastosowaniu przemysłowym niedopuszczalne jest używanie karabinków bez blokady zamka jako jednego z elementów układu asekuracyjnego.

Kształt zamka karabinka:

• klasyczny haczyk
• haczyk odwrócony
• różne warianty bez haczykowe (m.in. KEY LOCK).

 

Typy zamków w karabinkach alpinistycznych

Karabinki z blokadą zamka stosowane są w miejscach szczególnie istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa.

Karabinek HMS zakręcany

System blokowania przez dokręcenie nakrętki na ramieniu zamka. Zamek jest odblokowany po odkręcenie nakrętki. Najbardziej popularny rodzaj bezpiecznika w karabinkach wspinaczkowych.

Karabinek zakręcany z blokadą SPEED SCREW (SCREW LOCK)

Speed Screw pozwala na szybsze blokowanie karabinka. Większy kąt gwintu i odstępu pomiędzy kolejnymi zwojami umożliwia odblokowanie karabinka w szybki sposób. Siła potrzebna do rozpoczęcia otwierania zamka jest trochę wyższa od siły potrzebnej do odkręcenia karabinka z zamkiem Screw. (Silnie zakręcony pod obciążeniem, jest bardzo trudny do odkręcenia bez dodatkowych narzędzi)

Karabinek HMS z blokadą 3-Matic

Trzy-etapowe, automatyczne zamykanie do częstego użycia. 3-etapowe otwieranie zamka karabinka z szybkim zamykaniem automatycznym. Przypadkowe otwarcie karabinka jest bardzo mało prawdopodobne.

Karabinek z blokadą Twin Gate

Twin Gate koncepcja karabinka z blokadą opatentowaną przez Grivel/Simond. Użycie zamka proste i może być otwierany jedną ręką. Przypadkowe otwarcie jest praktycznie niemożliwe. Mechanizmu blokady nie da się unieruchomić.

Dostępne są dwie wersje:

– kombinacja ramienia litego i drucianego, otwieranych w przeciwnych kierunkach.

– dwa lite ramiona otwierane w przeciwnych kierunkach.

Norma Karabinki (Łączniki)

Karabinki użytkowane jako element asekuracyjny powinny spełniać Normę EN 12275 (karabinki wspinaczkowe) lub EN 362 (łączniki używane w pracy) oraz dyrektywę zalecającą UIAA 121. Normy określają zasady i wytyczne produkcji, badania, testowanie, wymagania wytrzymałościowe, oznaczenia.

Norma EN 12275

Rodzaje karabinków

• B (basic) – podstawowy, do ogólnego stosowania
• D (directional) – kierunkowy, do stosowania w ekspresach
• X (Symmetric) owalne – do prac z bloczkami, równomierne rozłożenie sił.
• H (HMS) –optymalny do asekuracji za pomocą półwyblinki
• K (klettersteig) – karabinek „feratowy”. Zamek z blokadą automatyczną
• Q (quick link) z zakręcaną blokadą – wszelakie zastosowania. Zwyczajowo nazywany Mailon

Wymagania wytrzymałościowe, znaczeniowe i inne dla karabinków

Prześwit (minimalny) otwartej zapadki w karabinku

K – 21 mm

Pozostałe typy – 15 mm

Siła potrzebna by otworzyć zamek (zapadkę) (każdy typ) 5 Niutonów (0.5099kG) (nie może być mniejsza)

Wytrzymałość (minimalna wymagana) w osi podłużnej:

• X– 18 kN
• B D H – 20 kN
• K Q– 25 kN.

Wytrzymałość (minimalna) poprzeczna:

• D– nie określa się
• B H K X– 7 kN
• Q– 10 kN.

Wytrzymałość minimalna przy otwartym zamku:

• Q – nie określa się
• K– 8 kN
• B D– 7 kN
• H– 6 kN
• X– 5 kN.

 

Dodatkowe wymagania dla karabinków typu K (Ferratowe)

Karabinki typu K powinny mieć większy prześwit – co najmniej 21 mm (pozostałe min. 15 mm) – oraz wytrzymywać test łamania poprzecznego siłą 8 kN. (To ważne, by mieć świadomość, że inne karabinki nie są testowane na siły łamiące działające poprzecznie. Karabinki innego rodzaju, przy tego typu siłach potrafią pęknąć już przy 200 kg. !!!) Muszą także być automatycznie zabezpieczane.

Oznaczenia wytrzymałości

Karabinki muszą posiadać dodatkowe oznaczenia określające: nazwę producenta, spełniane normy, wytrzymałość w osi podłużnej, wytrzymałość w osi poprzecznej i wytrzymałość przy otwartym zamku.

Przyrządy asekuracyjne

Przyrządy asekuracyjne to urządzenia używane we wspinaczce do kontroli liny podczas asekuracji wspinacza oraz do zjazdów. Ich główną funkcją jest umożliwienie asekurującemu zatrzymania liny w razie upadku wspinacza oraz płynne operowanie liną w innych sytuacjach np. zjazd. Różnią się konstrukcją, przeznaczeniem i sposobem działania, zakresem obsługiwanych grubości lin.

Rodzaje przyrządów asekuracyjnych

Obecnie używane są dwa rodzaje przyrządów asekuracyjnych: klasyczne bez wspomagania blokowania (kubek, ósemka, płytka Stichta, Click up i inne)(Norma EN 15151-2) oraz półautomatyczne ze wspomaganiem blokowania (Gri-gri, Revo, i wiele innych)(Norma EN 15151-1) Nowością na rynku jest pojawienie się pierwszego urządzenia automatycznego Edelrid Pinch (Norma EN 15151-1 oraz EN 12841-C)

Przyrządy asekuracyjne manualne (klasyczne)

Są najprostsze w konstrukcji, wymagają od asekurującego pełnej kontroli nad liną.

• Przykłady: kubek asekuracyjny, ósemka, płytka Stichta
• Zastosowanie: wspinaczka sportowa, tradycyjna, zjazdy.
• Cechy charakterystyczne:
  • Nie blokują automatycznie liny, asekurujący musi stale trzymać linę w ręku.
  • Proste w budowie, lekkie i trwałe.
  • Wymagają większych umiejętności technicznych od asekurującego.

Kubek asekuracyjny Najbardziej uniwersalny przyrząd asekuracyjny. Popularny w skałkach a w górach podstawowe najczęściej używane urządzenie asekuracyjne.

• Zalety:
  • Łatwy w użyciu.
  • Pozwala asekurować na linach pojedynczych, podwójnych i bliźniaczych.
  • Umożliwia płynne opuszczanie wspinacza.
• Wady:
  • Brak automatycznej blokady – wymaga stałego trzymania liny.
  • Konieczność dopasowania modelu do używanej grubości liny

Ósemka – Tradycyjny przyrząd asekuracyjny o charakterystycznym kształcie cyfry osiem.

• Zalety:
  • Obsługa bardzo prosta
  • Umożliwia wpięcie zmrożonej liny
  • Możliwość użycia lin o różnych średnicach
  • Wielofunkcyjne zastosowanie np. jako płytka stanowiskowa
• Wady:
  • Niskie właściwości hamujące (zaleta, gdy jest to wymagane)
  • Silnie skręca linę.

Przyrządy asekuracyjne półautomatyczne

Te urządzenia częściowo blokują linę automatycznie, zmniejszając ryzyko błędów asekurującego. Trudniejsze w obsłudze, wymagają wprawy i wypracowania specyficznych odruchów zależnie od obsługiwanego urządzenia.

• Przykłady: Petzl GriGri, Climbing Technology Click Up, Wild Country Revo
• Zastosowanie: wspinaczka skałkowa
• Cechy charakterystyczne:
  • Blokują linę w momencie jej gwałtownego szarpnięcia (np. przy upadku wspinacza).
  • Wymagają mniej wysiłku od asekurującego, szczególnie przy długim wiszeniu wspinacza na linie.
  • Zwykle przeznaczone do lin o określonej średnicy.

GriGri (Petzl) Najbardziej popularne z urządzeń półautomatycznych. Występuje w kilku wersjach, każda odrobine inna. Wszystkie udane i mają swoich miłośników. Wersja 1 (najcięższa 225g., średnica lin 10-11mm) Najbardziej poręczna dla osób o dużych dłoniach. Wersja 2 (170g., 8.9-11 mm) Małe i lekkie. Wersja + (200g, 8,5-11mm) Oferuje dodatkowe funkcje tryb antypaniczny, który automatycznie blokuje linę, jeśli asekurujący pociągnie za dźwignię zbyt mocno, oraz selektor umożliwiający wybór między trybem asekuracji na prowadzeniu lub na wędkę. Grigri+ jest kompatybilny z szeroką gamą średnic lin, od 8,5 mm do 11 mm, a jego wzmocniona konstrukcja zapewnia większą trwałość.

• Zalety:
  • Automatyczna blokada w przypadku upadku.
  • Idealny do wspinaczki sportowej i długich projektów, gdzie wspinacz często wisi na linie.
• Wady:
  • Większa waga niż urządzenia klasycznego.
  • Wymaga odpowiedniej techniki operowania liną.
  • Asekuracja dynamiczna trudna, wymaga czujności i wprawy

Eddy (Edelrid) – Przyrząd asekuracyjny półautomatyczny o prostej obsłudze.

• Zalety:
  • Mechanizm antypaniczny
• Wady:
  • Ciężki 360g.

Przyrządy asekuracyjne „prawie automatyczne”

W pełni blokują linę w momencie obciążenia, zapewniając najwyższy poziom bezpieczeństwa. Nie należy jednak nazwy automatyczne traktować w pełni dosłownie. Nie ma żadnego urządzenia asekuracyjnego w układzie wspinacz – asekurant (układ asekuracyjny) które samodzielnie wybiera, wydaje i blokuje linę. Automatyzm polega na tym, że w przypadku utraty kontroli (zbyt szybkie opuszczanie, brak blokady w sytuacji gwałtowanego upadku) urządzenie zablokuj się automatycznie. Jednakże systemy takie mają swoje ograniczenia np. Revo gdy prędkość spadania będzie za niska, poniżej 4m/s (upadek w terenie połogim) mechanizm nie zadziała.

• Przykłady: Revo (Wild Country), Pinch (Edelrid).
• Zastosowanie: wspinaczka sportowa, prace wysokościowe.
• Cechy charakterystyczne:
  • Zapewniają automatyczne zablokowanie liny przy jej gwałtownym obciążeniu.
  • Idealne dla początkujących lub w sytuacjach wymagających maksymalnej pewności.
  • Cięższe i droższe od innych typów.

Revo (Wild Country) – Przyrząd asekuracyjny półautomatyczny o prostej obsłudze. Nie spełnia normy EN 12841 C, jednakże został dodany do tego działu urządzeń automatycznych, albowiem jest bliski spełnieniu standardu automatycznego urządzenia asekuracyjnego.

• Zalety:
  • Intuicyjny w użyciu, szczególnie dla początkujących, wygodny.
  • Brak możliwości nieprawidłowego zapięcia liny
  • Przy za szybkim wydawaniu liny bądź zupełnym puszczeniu liny blokuje si ę automatycznie (przy prędkości większej niż 4 m/s)
• Wady:
  • Brak możliwości wygodnego blokowania i napinania liny jak jest na gri-gri.
  • Ciężkie 285g.

Pinch (Edelrid) – Przyrząd asekuracyjny prawie automatyczny o prostej obsłudze. Pierwszy przyrząd asekuracyjno zjazdowy spełniający normę dla urządzeń do użytku przemysłowego (profesjonalnego) Spełnia wymogi norm: EN 15151-1 (liny 8,5-10,5mm), EN 12841-C (liny statyczne 10-10,5 mm). Automatyzm wynikły z spełniania wymogów normy EN 12841 C przebadany został dla lin statycznych a takie nie są stosowane na prowadzeniu oraz dla średnicy lin 10 – 10,5 mm. Czy będzie automatycznie się blokować z liną dynamiczną bądź o mniejszej średnicy (często używane liny są poniżej 10 mm) tego nie wiadomo. Dla własnego bezpieczeństwa lepiej traktować go jako półautomat, czyli nigdy nie puszczać liny podczas asekurowania na prowadzeniu.

• Zalety:
  • Innowacyjna konstrukcja ze wspomaganiem hamowania.
  • Możliwość asekuracji z górnego stanowiska.
  • Możliwość bezpośredniego wpięcia do łącznika bez karabinka
  • Możliwość wyłączania funkcji anty-panic
• Wady:
  • Ciężkie 234g.

Punkty asekuracyjne

Jest to jeden z elementów układu asekuracyjnego, instalowany w przebiegu drogi wspinaczkowej. Umożliwia zabezpieczenie się przed skutkami odpadnięcia. Służy do budowy stanowiska asekuracyjnego. Punkty mogą być stałe lub własne.

Stałe punkty asekuracyjne.

Są to gotowe punkty asekuracyjne, które na stałe zainstalowane są na drodze wspinaczkowej. Zazwyczaj są to punkty wielokierunkowe o dużej wytrzymałości. W skałkach najczęściej wykonane są ze stalowych kotw wklejanych bądź plakietek (spit) zamocowanych za pomocą kotwy rozprężnej. W górach zazwyczaj występują w formie haków wbitych w pęknięcia skalne (rysy, zacięcia, dziurki). Haki mają mniejszą wytrzymałość i działają kierunkowo.

W stałą asekurację wyposażone są drogi w większości rejonów skałkowych W górach najczęściej występuje asekuracja mieszana stała i własna w różnej konfiguracji. Bywają drogi, gdzie na całości jest konieczność zakładania własnych punktów asekuracyjnych i takie gdzie jest kompletna stała asekuracja więc sprzęt na takiej drodze zasadniczo znacząco nie różni się od tego potrzebnego do wspinaczki skałkowej jednowyciągowej.

Spity

Jest to punkt asekuracyjny, który składa się z metalowej plakietki w kształcie małego kątownika z dwoma otworami. Jeden do zamontowania spita za pomocą kotwy w skale. Drugi do wpięcia ekspresa podczas wspinaczki. Użycie kotew rozporowych znacząco przyśpiesza montaż takiego punktu. Od razu po dokręceniu nakrętki, ma on pełną wytrzymałość i może być używany. Minusem tych punktów jest brak szczelnego połączenia ze skałą (jak jest w przypadku kotew wklejanych). Sprawia to, że stal w zagłębieniu nawierconego otworu ulega stopniowej erozji. Stosowanie materiałów nierdzewnych nieco spowalnia ten proces, ale nie zatrzymuje go zupełnie. W środowisku o zwiększonej zawartości soli w powietrzu (nadmorskie) stal taka ulega stosunkowo szybkiej erozji.

Obecnie w agresywnym dla stali środowisku nad morskim stosuje się kotwy tytanowe. Odporniejsze na erozję spowodowaną wpływem soli. W skale słabej jakości/twardości (piaskowiec, zlepieniec itd.) spity nie sprawdzają się. Kotwy mają długość 5-8 cm i są zainstalowane rozprężnie. Raz długość nawiertu dla słabej skały jest za mała, dwa wklinowany na końcu otworu bolec, który rozpiera się w skale ciągnięty w stronę spita, za pomocą nakrętki dodatkowo powoduje naprężenia skały i ją osłabia. Inna wadą jest łatwa możliwość kradzieży takich punktów poprzez odkręcenie nakrętki. Nakrętka też od częstego używania może się poluzować i niejednokrotnie zdarzyć się może, że podczas wspinaczki spotyka się spity, które należy dokręcić. Spity prawie zawsze wyglądają solidnie. Srebrna, błyszcząca duża plakietka zasłania kotwę, która siedzi w otworze a korozja to właśnie tam się dzieje. Generalnie do wszystkich punktów należy mieć ograniczone zaufanie. Zwłaszcza do starych spitów. Jeśli taki spit ma luźną nakrętkę to nie wykluczone, że to nie częste używanie ją poluzowało, a zmęczenie stali jest tego przyczyną. Niepewne punkty zawsze dubluj, a jeśli nie ma takiej możliwości to staraj się nie generować żadnej siły działającej na wyrywanie, czyli w osi osadzenia punktu w skale.

Ringi

Najbardziej popularną i pożądaną przez samych wspinaczy metodą ubezpieczania dróg wspinaczkowych są ringi. Jest to metalowy trzpień z uchem na końcu. Osadzany jest w otworze skalnym za pomocą zaprawy, klejów, rozklepanych pasków ołowiu, w dawnych latach a obecnie, za pomocą żywicy chemoutwardzalnej. Pierwsze ringi były wykonane ze zwykłej stali. Wciąż jeszcze można spotkać takie przeloty i najczęściej były to pręty żebrowane lub gładkie. Obecnie w większości przypadków stosowane są kotwy atestowane. Wykonane ze stali nierdzewnej. Przeloty takie, jeśli są osadzone w prawidłowy sposób i tak samo eksploatowane to ich żywotność jest bardzo długa. Zazwyczaj kotwa tego typu ma długość dostosowaną do jakości skały (dochodzi do 25 cm w przypadku kruchej skały). W żaden sposób nie osłabia materiału, w którym jest osadzony bowiem nie działa na zasadzie ekspansji tak jak kotwa rozprężna. Klej wypełnia cały otwór, skleja ringa ze skałą i nie powoduje naprężeń w skale. Brak dostępu powietrza do otworu sprawia, że nie zachodzą procesy korozji. Jedyne co grozi takim ringom to niewłaściwe użytkowanie, które powoduje wycieranie ścianek w kotwie, co doprowadza z czasem do konieczności wymiany kotwy na nową. Zdarza się też, że połączenie kleju ze skałą zaczyna puszczać i na połączeniu skała klej a w środku ring pojawia się widoczna rysa po obwodzie wklejenia. W takiej sytuacji należy zachować wzmożoną czujność. Sprawdzić czy ring się nie rusza. Spróbować go przekręcić. Postukać w niego, aby sprawdzić, czy jest jednorodny ze skałą czy nie (Jednorodny ring rozpoznacie w ten sposób, że postukując macie wrażenie jakby był jednością ze skałą. Jakbyście w skałę uderzali) Jakiekolwiek drgania, dźwięk sprawiający wrażenie, że klej już nie trzyma, czy też możliwość poruszenia ringiem informują Was, że taki punkt nie jest już bezpieczny. Nie należy go używać. Jeśli musicie, to zdublować. Jeżeli nie możecie z jakichkolwiek względów, to zachować maksymalną czujność. Sprawdzić punkt przed obciążeniem i w żadnym przypadku nie powodować sił na wyrywanie takiego punktu. Jeżeli nie skorodował on w środku, tylko klej już nie trzyma to najprawdopodobniej ma wciąż dużą wytrzymałość na ścianie, choć na wyrywanie to już prawdopodobnie nie. Sami decydujcie ze świadomością, że powierzacie temu swoje życie. Ring może sprawiać super wrażenie, ale taki może nie być. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości to najlepiej się wycofaj i go nie używaj.

Zawsze należy sprawdzać jakość punktów asekuracyjnych.

Obecnie większość skałek w Polsce posiada wymieniony komplet asekuracji wraz ze stanowiskami, z atestowanych, nierdzewnych ringów, montowanych przez wyszkolonych ekiperów. Nadal jednak można się zetknąć z drogami np. ubezpieczonymi spitami, ringami bez atestów, którym nie należy ufać. Są w środowisku ekiperzy którzy wciąż obijają ringami bez atestu.

Punkt taki może nie utrzymać nawet obciążenia statycznego (zawiśnięcia), nie mówiąc o obciążeniu dynamicznym (lot).

Jeżeli stały punkt asekuracyjny:

• da się obrócić ręką
• plakietka spita jest ruchoma
• widoczne są rdzawe zacieki (w przypadku starych ringów i spitów)
• skała wokół punktu jest spękana, a trzpień częściowo odsłonięty

– NIE UFAJ TAKIM PUNKTOM I ZACHOWAJ OSTROŻNOŚĆ.

Haki

Do stałych punktów asekuracyjnych zaliczamy wszelkiego rodzaju kotwy/ringi (wklejane, rozporowe), spity oraz wbite na stałe haki.Różne rodzaje haków. a) knife, b) łyżka (lost arow), c) fałka (V-ka); d) bong, e) szpilka (diagal), f) diagonal

Haki to metalowe kliny osadzane w szczelinach skalnych za pomocą młotka. Haki były tradycyjnie stosowane w alpinizmie od czasów zdobywania pierwszych ścian skalnych. Do dziś stosowane są w górach, szczególnie w czasie pierwszych wejść, na rzadko chodzonych drogach górskich oraz podczas tzw. hakówki (wspinaczki metodą sztucznych ułatwień).

Używanie haków niszczy skałę w czasie wbijania i wybijania. W większości rejonów skałkowych obecnie istnieje zakaz ich używania. Dopuszczalne jest to w górach zwłaszcza podczas działalności eksploracyjnej. Wspinaczka metodą sztucznych ułatwień która wzięła swoją nazwę od stawania i łapania się haków to hakówka. Ten styl wspinaczki także z używania haków czasem rezygnuje. Wtedy takie przejścia określa się dopiskiem Clean. Nazwa główna nie została zmieniona wciąż jest to hakówka tylko, że bez użycia haków.

W Tatrach po Polskiej stronie środowisko wspinaczkowe zawarło Porozumienie Tatrzańskie, które na ścianach Mnicha, Ministranta, Mniszka, Zamarłej Turni i Zachodniej ściany Kościelca dopuszcza sportowe obijanie dróg od góry i z użyciem wiertarki celem osadzenia stałych przelotów w miejscu, gdzie były używane haki bądź nie ma innej możliwości asekuracji niż kotwa wklejana, bo rzeźba na to nie pozwala. Stare haki zostały usunięte a w ich miejsce osadzone kotwy wklejane. Obecnie na tych ścianach nie ma potrzeby noszenia haka i młotków. W dalszym ciągu na wyciągach, gdzie używane były kości takowe należy posiadać i osadzać. Z wyjątkiem niektórych dróg w 100% obitych, gdzie asekuracja jest w całości sportowa (stałe punkty) W porozumieniu ani słowa nie ma o tym, że młotka używać nie można. Jednakże cała akcja nazywana jest Tatry bez młotka i w domyśle tam, gdzie można użyć haków są stałe przeloty asekuracyjne. Zakazu użycia młotka nie ma, ale potrzeby także, wobec tego nie jest używany.

Tymczasowe punkty asekuracyjne – asekuracja własna

Na drogach pozbawionych stałych punktów asekuracyjnych zakładana jest asekuracja własna. W ten sposób przechodzone są nowe drogi. Jest to asekuracja tradycyjna. Pierwotnie nim wspinaczka rozpowszechniła się używano pętli zakładanych za lub przewlekanych przez ucha skalne do których przyczepiano linę. Gdy brakowało takich miejsc posiłkowano się klinowaniem w szparach kamieni za które zaczepiano pętlę. Następnie rozpoczęto wbijanie prętów w szpary i tak powstały haki. Metal też doskonale nadawał się do klinowania w rysach więc powstały kości. O ile zaniechano używania kamieni tak kości i haki po czasy dzisiejsze są jednym z najbardziej podstawowych elementów wyposażenia współczesnego eksploratora. Oferta do tego stopnia się rozbudowała, że choć używany sprzęt jest wielu różnych marek i bardzo do siebie podobny to każdy wspinacz ma własny preferowany zestaw który bardziej mu odpowiada. Sprzęt ten choć działa w ten sam sposób to różni się nieznacznie budową, dostępnymi rozmiarami, materiałem wykonania. Wszystkie te elementy mają wpływ na możliwości instalacji takich punktów. Niektóre punkty asekuracyjne dzięki zastosowaniu miękkiej stali łatwiej dopasowują się do skały inne dzięki różnym wyżłobieniom zacierają się i trzymają o drobne skalne wypustki. Poniższy zestaw kości to ten preferowany przez piszącego niniejsze słowa. W żaden sposób całkiem inny zestaw nie będzie gorszy bowiem sprzęty te spełniają te same normy a indywidualny wybór jest kwestią osobistych subiektywnych wyborów.

Kości klinowe (standardowe, offsetowe)

Kości klinowe to obok haków najbardziej podstawowe tradycyjne punkty asekuracyjne. W górach na drogach sportowych gdzie są kompletne stale punkty asekuracyjne to często bywa, że najbardziej doświadczeni wspinacze i tak noszą awaryjnie mały zestaw własnych punktów asekuracyjnych i są to za każdym razem kości klinowe, chociaż najbardziej uniwersalna kość jest mechaniczna to klinowa jest lżejsza wobec czego zamiast 3-4 friendów małych mamy o tej samej wadze pełen set kości klinowych czyli 11 awaryjnych punktów asekuracyjnych wszelakich rozmiarów  Kości występują w wersji standardowej o w symetrycznych płaszczyznach a także offsetowe o nie symetrycznych płaszczyznach przeciwległych ścianek. Kości zakłada się w zwężających się szczelinach skalnych, czyli rysach. Symetryczne w szczelinach, gdzie przeciwległe ścianki takiej rysy mają płaszczyzny ścianek zwężające się ku dołowi, ale symetryczne do siebie wzajemnie. Niesymetryczne także zakładamy do rys zwężających się, ale o przeciwległych ściankach nie do końca symetrycznych do siebie wzajemnie.

Klucze do kości

Do wyciągania zaklinowanych kości, niezbędny jest klucz do kości, zwyczajowo nazywany Jebadełko. Wspinacze hakowi preferują Nutbuster DMM. Zaopatrzony on jest w gumową osłonę chroniącą dłoń od uderzeń celem wybicia kości oraz klucz do dokręcania nakrętek od spitów. Wspinacze klasyczni preferują klucze zintegrowane z drutem, który tworzy karabinek do zapięcia (lekkie). Występuje także wersja jebadełka wykonanego z duraluminium (bardzo lekkie i delikatne) Metolius Feather (20g.)

Kości mimośrodowe (heksy, tricamy, big bro)

Obciążenie w zwykłej kości klinowej zapięty jest w środku. W kościach mimośrodowych obciążenie jest z boku. W momencie obciążenia następuje skręcenie kości, które klinuje ją. Zaletą jest wiec możliwość osadzania w szczelinach o równoległych ściankach (pionowych, poziomych oraz skośnych).

Heks to duża kość w formie sześcianu o różnych długościach ścianek. Może być założony zarówno klinowo jak i mimośrodowo. Są często preferowane przez wspinaczy z uwagi na prostą konstrukcję, która ze względu na brak ruchomych części ma niższą wagę i większą bezawaryjność niż kości mechaniczne, obsługując tej samej wielkości pęknięcia.

Tricamy to kość składająca się z dwóch zaokrąglonych krzywek które tworzą żebra po jednej stronie i szpica po drugiej. Może być założony klinowo i mimośrodowo. Umożliwia osadzanie nie tylko w ryskach, ale także dziurkach. Działanie w połączeniu ze szpicem po jednej ze stron, umożliwia osadzanie w zalodzonych rysach. Wynalazcą jest Rosjanin Witalij Abałakow (Krzywka Abałakowa)

Big Bro – dwie duraluminiowe rury o różnych średnicach. Mniejsza wewnątrz większej wraz ze sprężyną. Po naciśnięciu przycisku mniejsza tuba wysuwa się na maksymalną możliwą odległość. Po zabezpieczeniu nakrętką, wklinowane rury umożliwiają założenie asekuracji w bardzo dużych rysach, kominach. Działa mimośrodowo. Obciążenie może działać w dowolnym kierunku. Są odporne na przemieszanie się i można na nich stanąć. W stosunku do obsługiwanego rozmiaru szczeliny wagę mają znacznie korzystniejszą niż friendy. Natomiast nie ma możliwości łatwego przesuwania wyżej w trakcie wspinaczki, tak jak jest czynione w przypadku friendów.

 

Kości mechaniczne (friendy, friendy offsetowe ballnuty)

Friendy to urządzenia krzywkowe sprężynujące (SLCD – Spring Loaded Camming Devices) Podobnie jak kości mimośrodowe wykorzystywany jest efekt mimośrodu, czyli skręcania. Obciążenie przez oś jedną bądź dwie przenoszone jest w stronę krzywek (Cam) na nich zamocowanych, które rozpierają się w szczelinie.

Historia kości mechanicznych sięga lat 70’ ubiegłego wieku. Ray Jardine na bazie innych wynalazków działających na podobnej zasadzie w 1974r konstruuje SLCD. Na etapie potajemnych testów Kris Walker partner wynalazcy, tak aby zmylić innych pyta go czy zabrał na wspinaczkę przyjaciół w domyśle mając jego wynalazek, taką historię ma nazwa tego urządzenia. W 1977 powstaje firma Wild Country, która wypuszcza na rynek Friendy. Reklamując je hasłem: „Realizuj duże wspinaczki wspólnie z „Przyjaciółmi”. Rewolucja w asekuracji wspinaczkowej: pionowe, poziome, równoległe a nawet rozwierające się rysy…”

Zwyczajowo kości mechaniczne nazywane są friendy od nazwy pierwszego produktu. Jest to nazwa zastrzeżona dla produktów firmy Wild Country. Inni producenci mają własne nazwy (Camaloty – Black Diamond, Alien itd.) Do tego stopnia upowszechniła się nazwa friend, że wspinacze używają tej nazwy niezależnie jakiej produkcji mają kość mechaniczną. Podobna sytuacja następuje z Camalotami (Nazwa od słowa Cam – krzywka). Te kości mechaniczne obecnie są tak popularne, że nazwa cam (krzywka) naprzemiennie bywa używany z friendem. Wspinacz może mieć kości mechaniczne firmy CT (Anchors) lub Rock Emire (Flexor) czy Metolius (TCU) i choć mają one swoje nazwy to w komunikacji z innym wspinaczem najprawdopodobniej powie „podaj frienda” lub „podaj cama”. Do tego stopnia obie nazwy się upowszechniły, że jakby powiedział podaj freksora to mógłby zostać nie zrozumiały.

Przez lata dopracowywania na rynku dostępne są friendy jednoosiowe i dwuosiowe. Trzy i czterokrzywkowe. Dostępne są też friendy offsetowe o różnych rozmiarach krzywek. Budowa kości mechanicznych znacznie ewoluowała. Powstały małe friendy 3 krzywkowe dzięki czemu możliwe stało się zakładanie w krótkich i wąskich szczelinach. Dziesięć lat po mechanikach Wild Country pojawiła się konstrukcja dwuosiowa wyprodukowana przez firmę Chouinard (późniejszy Black Diamond) Dwie osie zwiększyły zakres szczeliny w jakiej kość może pracować oraz umożliwiły pasywne użycie friendy tak jak w przypadku kości klinowej. Co nie jest możliwe przy friendach jednoosiowych.

Aktualnie najpopularniejszym i podstawowym modelem jest Camalot firmy Black Diamond. Zmiany konstrukcji i wprowadzenie nowych rozwiązań sprawiły, że kości Camalot stały się liderem i wyznacznikiem trendu wśród kości mechanicznych.

Friendy zależnie od rozmiaru pracują w określonym zakresie. Rozmiar podawany jest za pomocą koloru taśmy asekuracyjnej. Camaloty Black Diamond do tego stopnia stały się popularne, że pozostali producenci dostosowali się w kolorze określającym zakres pracy więc kości mechaniczne różnych firm o kolorze niebieskim będą obsługiwać zbliżone rozmiary szczelin.

Camy zostały wymyślone do pracy w szelinach i rysach o gładkich ścianach, równoległych względem siebie. W przypadku wspinaczki w rejonach o bardzo porowatej powierzchni skały, czyli nie jednolitej budowie np. Polska Jura, której skała dodatkowo jest z niskim tarciem powierzchniowym zalecanym produktem są TotemCam. Budowa tych camów jest przewidziana pod bardziej miękką skałę. Mają możliwość pracy przy nierównym rozstawie i ułożeniu krzywek. Producent dopuszcza obciążanie, gdy nie wszystkie krzywki stykjają się ze skałą (pod warunkiem zachowaniem zalecanego sposobu zapięcia przelotu).

Kości mechaniczne pracują w szerokim zakresie szczelin: pionowych, poziomych i śkośnych w równoległych, zwężających się jak i w lekko rozwartych (zwłaszcza friendy Totem Cam)

Sprężynowy mechanizm rozwarcia krzywek ułatwia i przyśpiesza prawidłowe osadzenie. Powinien on być osadzony tak aby wszystkie krzywki dotykały skałę. Nie powinien być zakładany w maksymalnych zakresach, czyli krzywki na maksa ściśnięte (chyba, że jest to wapień o niskim tarciu powierzchniowym, który zwęża się w kierunku planowanego obciążenia) lub na maksymalnie rozszerzone (chyba, że jest to friendy dwu osiowy wsadzony w zwężającą się szczelinę) Podane w nawiasach wyjątki są skrajnymi przypadkami i mogą nie zadziałać w pewnych sytuacjach więc lepiej unikać.

Balnuts

SLWOD (spring loaded wedge oposed devices) Urządzenia przeciwstawne klinowe z obciążeniem sprężynowym. Zapewniają asekurację w cienkich szczelinach. Składają się z dwóch połówek: jedna połowa kształtem przypomina wiosło, a druga to połówka kuli, która porusza się w górę i w dół po centralnym rowku na wiośle, gdy spust jest ciągnięty lub zwolniony. Podczas upadku półkula pozostaje unieruchomiona a wiosło przesuwa się w kierunku obciążenia. Zaciska to cały element w szczelinie. Podobnie jak tricamy balnuty są bardzo wrażliwe na obracanie. Pod wpływem ruchów liny wypadają. Zwłaszcza w rysie o równoległych bokach bądź takich które bardzo się zwężają. Przy osadzeniu ważne jest by znaleźć miejsce, gdzie półkula zaklinuje się. Jeśli podczas obciążania nie tylko wiosło, ale także półkola się porusza, to prawdopodobnie cały element się wysunie. Szorstkość miejsca osadzenia ma duże znaczenie. Na śliskiej lub oblodzonej powierzchni wypadają. Twarda skała (np. granit) jest najlepiej przystosowana do balnutów. Generalnie są to trudne do zakładania punkty o niepewnej jakości założonej asekuracji.

 

Węzły

Wspinanie w piaskowcu (nie każdym w Polsce i Europie) związane jest z umiejętnością asekuracji za pomocą węzłów. Piaskowiec jako krucha skała łatwo ulega erozji w przypadku asekuracji twardymi (stalowymi) punktami asekuracyjnymi. W polskiej Hejszowinie oraz piaskowcu czeskim i niemieckim obowiązuje Regulamin Saski. Jest to zbiór zasad określających styl wspinania. Wykluczone jest użycie magnezji, zwykłych kości i haków. Zakazana jest wspinaczka na wędkę.

W piaskowcu, gdzie obowiązuje Regulamin Saski występują obite drogi jednakże przeloty są nieliczne wobec tego zakłada się do asekuracji pętle z węzłami, które przeplata się za występy skalne bądź klinuje w rysach, szczelinach, lejkach. Upycha się je za pomocą drewnianej upychaczki (szpady). Węzły to najczęściej jest kluczka a także małpia pięść (węzeł Bosmanka) Węzły wiązane są na rożnej grubości linek i taśm tak aby uzyskać wszelakie potrzebne rozmiary.

Nowoczesną formą płóciennej asekuracji są UFORING. producent Restday. Jest to zszyta na stałe taśma. To materiałowo-gumowa kość do asekuracji w rysach oraz poziomych pęknięciach, przede wszystkim w skale piaskowcowej.

Specjalistyczne haki (jedynka, teriery, buldog, beaki, coperhead)

Do trudnych przejść zarówno hakowych jak i klasycznych używa się nietypowych haków. Do zawieszania obciążenia za wystające krawędzie, zęby skalne stosowane są skyhuki z jednym bądź kilkoma ramionami do zaczepiania i stabilizacji.

Popularny jest też Polski wynalazek, hak w formie cyfry 1. Znany w Polsce pod nazwą jedynka. Technologia wbijania haków zaopatrzonych w ząb upowszechniła się i można spotkać wszelkie wersje, krótkie, długie, wygięte, cieniowane. Zaopatrzone w taśmy, linki i wiele otworów pomocniczych. (Nazwy jedynek zależnie od kształtu, producenta Buldogi, teriery, pecker)

W przypadku trudnej hakówki stosowane są kości z miękkiej stali Copperheads (miedzane lub aluminowe). Rozklepuje się je, tak aby dopasowały się do szczeliny w której ciężko założyć standardowe przeloty. Używanie takich przelotów jest bardzo niszczące dla skały.

 

 

 

 

Copperheads  https://www.vdiffclimbing.com

Zimowy sprzęt asekuracyjny (śruby lodowe, igła do abałaka, igły do traw, szable śnieżne, deadmen)

Informacje poglądowe. Wspinaczka zimowa z uwagi na specyfikę terenu pokonywanego w warunkach zimowych wymaga użycia sprzętu dedykowanego do założenia asekuracji w terenie śnieżnym (szable śnieżne, deadmean) i lodowym (śruby lodowe, abałakowy, buldogi, teriery) a także zaasekurowanie się z zamrożonej ziemi (igły do traw, buldogi, teriery). Punkty założone w takim terenie z pozoru nie pewnym. Przy korzystnym ułożeniu, grubości, niejednokrotnie są bardzo wytrzymałe.

UKŁAD ASEKURACYJNY

Układ asekuracyjny to system służący do zabezpieczania wspinacza przed skutkami upadku. Celem jest powstrzymanie upadku oraz ograniczenie energii odpadnięcia (siły uderzenia, szarpnięcia) Składa się z kilku podstawowych elementów, które współpracują ze sobą w celu zapewnienia bezpieczeństwa. Do układu asekuracyjnego zalicza się:

1. Lina wspinaczkowa – kluczowy element, który łączy wspinacza z asekurującym.
2. Uprząż wspinaczkowa – zakładana przez wspinacza i osobę asekurującą, umożliwia przymocowanie liny.
3. Przyrząd asekuracyjny – urządzenie, które pozwala kontrolować linę, umożliwiając asekurującemu zatrzymanie upadku wspinacza.
4. Punkty asekuracyjne – elementy zamocowane w skale (np. spity, haki, kości), do których wpinana jest lina, aby ograniczyć długość potencjalnego upadku.
5. Karabinki wspinaczkowe – Łącznik do zapięcia przyrządu asekuracyjnego a także jako połącznie punktu asekuracyjnego z liną.
6. Taśmy i ekspresy – używane do wydłużania i stabilizacji punktów asekuracyjnych, umożliwiając szybkie i bezpieczne połączenie liny z punktem asekuracyjnym.

Całość układu asekuracyjnego działa dzięki współpracy wspinacza i asekurującego, co wymaga znajomości technik asekuracji oraz sprawnego użycia sprzętu.

Współczynnik Odpadnięcia (WO)

Współczynnik odpadnięcia to stosunek długości lotu do długości obciążanej liny/taśmy. Używany jest do określenia sił działających na układ asekuracyjny w sytuacji upadku.

Warto wiedzieć, że:

WO < 1 oznacza lekkie odpadnięcie

WO > 1 oznacza ciężkie odpadnięcie

• Podczas wspinaczki skałkowej jednowyciągowej współczynnik wyższy niż 1 na prowadzeniu wyciągu nie jest możliwy do osiągnięcia. Aby wystąpił musielibyśmy spaść poniżej asekuranta. Nie jest to możliwe, ponieważ stoi ona na ziemi. Żeby nastąpił, to pierwszy przelot albo nie został jeszcze założony bądź wyszedł nad przelot więcej, niż miał do niego od rozpoczęcia wspinaczki. Podczas wspinaczki skałkowej żartobliwie współczynnik 1 i więcej, nazywany jest Współczynnik gleba. W sytuacji takiej żadne siły nie będą działać na asekuranta za pośrednictwem liny, bo wszystkie skumulują się na prowadzącym w momencie spotkania z miejscem startu. Współczynnik 1 zazwyczaj nie groźny podczas wspinaczki wielowyciągowej w tej sytuacji może mieć tragiczne konsekwencje.
• Wspinacze skałkowi niejednokrotnie ignorują kwestie WO bo ten gdy są związani liną nigdy nie będzie większy niż 1. Jest to oczywiście nie prawda. Niejednokrotnie stojąc na górnym stanowisku w celu zawieszenia wędki, zrobienia zdjęć czy jakimkolwiek innym celu, do stanowiska zapięci jesteśmy nie liną a lonżą z taśmy. W sytuacji, gdy wyjdą ponad miejsce zapięcia lonży do stanowiska, jeśli odpadną WO będzie większy niż 1 a w skrajnych sytuacjach dojdzie do WO 2. Przy założeniu, że taka osoba jest zapięta do stanowiska krótką półmetrową lonżą, wyjdzie na pełną długość, odpadnie i będzie to swobodny spadek. Poleci 1 m. WO wyniesie 2. Sprzęt, jeśli ma jakiekolwiek uszkodzenia typu naderwania itp. to może zawieść nie wytrzyma i się urwie. Gdyby jednak sprzęt był sprawny i bez żadnych usterek, to wyhamuje upadek. Siły jakie poczuje spadająca osoba będą ogromne. Wewnętrzne poważne obrażenia są gwarantowane. Niby tylko metr, lecz nie ma w takiej sytuacji dynamicznej liny i węzłów które absorbują energię upadku tylko statyczna lonża półmetrowej długości. Jeśli nie wierzysz wyobraź sobie, że swobodnie spadasz 1 metr ze stołu, prosto na pośladki. Nie amortyzujesz nogami bądź rękoma upadku. Lecisz prosto na tyłek z pełną prędkością. Nie tylko zaboli, ale złamaniami zapewne także się skończy. Stanowczo odradzam sprawdzać.

 

Współczynnik odpadnięcia podczas wspinaczki, gdy jesteśmy przypięci do liny i asekurowani to rzadko dochodzi do sytuacji bardzo groźnych. Nawet gdy jest on wyższy niż 1, czyli spadamy poniżej stanowiska to po drodze są przeloty, gdzie tarcie liny o karabinki zmniejsz siły jaki wystąpią a także jesteśmy połączeni z liną za pomocą węzła, który w mniejszym (skarny tatrzański) bądź większym (Ósemka) stopniu działa jak amortyzator. Lina także jest dynamiczna i podlega wydłużeniu dynamicznemu w zakresie ok 30 % (zależnie od modelu). Asekurujący także jest unoszony w górę i jeśli potrafi to asekuruje dynamicznie, czyli w niewielkim stopniu w trakcie wyłapywania odpadnięcia pozwala, aby kilkudziesięciu centymetrowy odcinek liny przeleciał przez przyrząd przed zupełnym zablokowaniem liny. Suma tych czynników sprawia, że długie odpadnięcia, gdy po drodze są założone pośrednie punkty i mamy dobrego asekuranta sprawia, że upadek większy WO 1 i więcej może być bardzo łagodny. Sytuacja z własnego doświadczenia Raz po długim locie znalazłem się tuż obok asekurantki. Była zdziwiona, że nagle się obok niej pojawiłem. Lina przechodząc przez różne załamania trąc o skałę i wpięte karabinki od ekspresów, do tego stopnia zabsorbowała energię, że moja asekurantka zdziwiła się, że odpadłem, bo nawet nie poczuła a tu nagle obok niej zawisłem. WO 1 a oboje poczuliśmy to jako bardzo łagodne odpadnięcie.

Wbrew pozorom to nie długie loty, lecz krótkie z ponad stanowiska startowego, będą najtwardsze. Raz, że WO będzie wysoki, dwa brak wtedy wielu punktów przelotowych które będą amortyzować i trzy, mało który asekurant ma tak szybki refleks, aby zdążyć wydać luz w trakcie hamowanie upadku. Bowiem sytuacja dzieje się nagle, tuż nad nim. Dwukrotnie zimą wpinając się, skręciłem kostkę, po krótkim 3-4 metrowym locie WO ok 1. (Zabawne, że w różnych latach, ale na tej samej drodze w obu przypadkach, lecz w innych miejscach)

• na drogach wielowyciągowych bardzo ważną rolę pełni wpięcie liny do tzw. punktu wysyłkowego, czyli przepięcie liny przez karabinek (krótki ekspres) wpięty w jeden z punktów stanowiskowych. Gdy punkty te są bardzo solidne lub punkt centralny stanowiska a najlepiej w niezależny punkt asekuracyjny założony tuż nad stanowiskiem. W sytuacji lotu bez punktu wysyłkowego WO będzie maksymalny, czyli 2. Siły działające na przyrząd i asekuranta będą bardzo nie korzystne. Nie będzie on ciągnięty w górę w stronę stanowiska, tylko w dół.
• na drogach wielowyciągowych należy wpinać linę w punkt wysyłkowy i jeśli to możliwie jak najwcześniej zakładać pierwsze 2-3 przeloty, które chronią stanowisko, zmniejszając współczynnik odpadnięcia.

BUDOWANIE STANOWISK ASEKURACYJNYCH

Stanowisko asekuracyjne pełni kluczową rolę jako punkt zakotwiczenia wspinacza lub zespołu wspinaczkowego do ściany. W żargonie wspinaczkowym mówi się, że powinno być „pancerne, atomowe”, czyli absolutnie pewne i zdolne wytrzymać pełne obciążenie obu wspinaczy.

Stanowisko asekuracyjne jest najważniejszym elementem układu asekuracyjnego budowanego podczas wspinaczki, ponieważ jego zadaniem jest stabilizacja całego systemu. Dlatego zawsze powinno być wielokierunkowe, szczególnie na drogach wielowyciągowych. Po osiągnięciu przez drugiego wspinacza stanowiska górnego, przejmuje ono rolę stanowiska dolnego i musi zabezpieczać asekurującego przed poderwaniem w górę w razie upadku prowadzącego kolejny wyciąg. Warto przewidywać możliwe kierunki obciążeń stanowiska oraz stosować kontrujące punkty asekuracyjne, zwłaszcza w przypadku stanowisk opartych na kościach lub blokach skalnych.

Budując stanowisko, należy pamiętać o zasadzie najsłabszego ogniwa – nawet najlepszej jakości sprzęt nie zapewni bezpieczeństwa, jeśli jest wpięty w zardzewiały hak lub przestarzałą taśmę. To samo dotyczy asekuracji „na wędkę”, jeśli punkt stanowiskowy nie jest zdublowany to może zwieść.

Rodzaje stanowisk asekuracyjnych można klasyfikować według ich funkcji, usytuowania i zastosowania:

• Stanowisko górne (pośrednie) lub do wspinaczki „na wędkę” – zakładane po poprowadzeniu wyciągu w drodze wielowyciągowej lub jako punkt przepięcia liny podczas wspinania „na wędkę”, gdzie asekuracja odbywa się z ziemi lub dolnego stanowiska.
• Stanowisko dolne (pośrednie) – wykorzystywane, gdy wspinacz nie dotarł do końca wyciągu i musi założyć kolejne stanowisko.
• Stanowisko kierunkowe (dolne) – niezbędne przy asekuracji cięższego partnera, by zapobiec poderwaniu asekurującego w górę. Może być również przydatne w terenie skośnym lub eksponowanym, gdzie asekurant jest narażony na obsunięcie.

Podstawowe zasady budowy stanowisk asekuracyjnych:

• Stanowisko powinno składać się z co najmniej dwóch pewnych punktów, połączonych w sposób równomiernie rozkładający obciążenie (równolegle lub samonastawnie), przy czym kąt między punktami powinien być mniejszy niż 60°.
• Optymalny standard budowy stanowisk to trzy punkty stanowiskowe.
• Można użyć jednego punktu tylko wtedy, gdy jest on absolutnie pewny (np. solidne zdrowe drzewo lub stabilny duży blok skalny).
• Karabinek zakręcany w punkcie centralnym powinien być ustawiony tak, aby jego zamek nie opierał się o skałę i nie działają na niego żadne siły łamiące.
• Lina nie powinna ocierać się o skałę i powinna przebiegać zgodnie z przebiegiem drogi.

W zależności od sposobu łączenia punktów wyróżnia się dwa główne typy stanowisk:

1. Stanowisko równoległe – punkty asekuracyjne są połączone w taki sposób, aby równomiernie przenosiły obciążenie w przewidywanym kierunku. W razie awarii jednego z punktów, pozostałe przejmują obciążenie bez dodatkowego udaru.
2. Stanowisko samonastawne – automatycznie dostosowuje się do kierunku obciążenia, równomiernie rozkładając siły na wszystkie punkty. Jego wadą jest jednak to, że w razie awarii jednego punktu, drugi otrzymuje dynamiczny udar, co zwiększa jednorazowo siłę na niego działającą, co zwiększa ryzyko jego wyrwania.

Stanowisko samonastawne stosuje się w przypadku idealnych punktów asekuracyjnych, np. trzech solidnych kości mechanicznych. Jeśli istnieje ryzyko awarii któregokolwiek punktu, lepiej zastosować stanowisko równoległe lub samonastawne z ograniczeniem samonastawności.

KĄT MIĘDZY PUNKTAMI W STANOWISKU

Kąt pomiędzy punktami w stanowisku asekuracyjnym to kluczowy element wpływający na bezpieczeństwo i równomierność rozkładu obciążeń na punkty asekuracyjne. Oto najważniejsze zasady dotyczące tego kąta:

1. Optymalny kąt:
   • Najlepszy kąt między punktami asekuracyjnymi wynosi do 60°.
   • Przy takim kącie obciążenie na każdy punkt asekuracyjny jest stosunkowo niewielkie i równomiernie rozłożone.
2. Maksymalny dopuszczalny kąt:
   • 90° – jeszcze akceptowalny, ale mniej optymalny.
   • Powyżej 120° – zdecydowanie niezalecany! Im większy kąt, tym bardziej rośnie siła działająca na poszczególne punkty, co może doprowadzić do ich wyrwania.
3. Wpływ kąta na obciążenie:
   • Przy 60° każdy punkt otrzymuje około 58% obciążenia.
   • Przy 90° każdy punkt dostaje 71% obciążenia.
   • Przy 120° obciążenie na każdy punkt wynosi już 100%, co oznacza podwojenie siły działającej na stanowisko! (Choć punkty są 2 to każdy obciążany pełną wagą zawieszonego elementu)
   • Ponad 120° każdy punkt obciążony jest większą wagą niż jest zawieszona. Najgorsza i skrajna sytuacja to kąt 180°. Siły działające na każdy punkt to 5 krotność rzeczywistego obciążenia. Czyli 100 kg zawieszone będzie generować na każdym punkcie 500 kg!!!.

Wskazówki praktyczne:

• Staraj się utrzymać kąty jak najmniejsze.
• Buduj stanowisko czytelne. Możliwie jak najprostsze.
• Unikaj nadmiernego oddalania punktów stanowiska.
• Sprawdzaj stan punktów asekuracyjnych zastanych – większe obciążenia mogą osłabiać osadzenie kości, haków czy spitów.

Zakładanie stanowiska do „wędki”

1. Zakładanie „wędki” po poprowadzeniu drogi

Jeśli zakładamy „wędkę” po poprowadzeniu drogi od dołu, sprawa jest prosta:

• W stałym stanowisku wykonujemy przepinkę.

Następnie podwieszamy linę tak, aby nie ocierała się o ringi zjazdowe podczas wspinaczki i opuszczania.

2. Zakładanie „wędki” od góry

Jeśli chcemy założyć „wędkę” od góry (ze stałego stanowiska lub własnego, np. z uch skalnych, drzewa itp.), sytuacja jest bardziej skomplikowana:

• Stanowiska często znajdują się poniżej krawędzi ściany, na eksponowanych półkach.
• Najważniejsze! Zawsze zakładaj autoasekurację – wiele wypadków zdarzyło się podczas przygotowywania „wędki” bez dodatkowego zabezpieczenia.

Zasady bezpieczeństwa przy stanowisku wędkowym:

• Lina w stałym stanowisku musi być przepięta przez własny karabinek – zapobiega to zużyciu ringów zjazdowych.
• Kąt między pętlami powinien być mniejszy niż 90°.
• Lina powinna wisieć w zakręcanym karabinku.
• Karabinek nie może opierać się o skałę, aby uniknąć obciążeń na „łamanie”.
• Zamek karabinka musi być zakręcony i nie może stykać się ze skałą. Najlepiej gdy są to 2 karabinki, zamkami w przeciwne strony skierowane.
• Sprawdź ustawienie stanowiska – poproś partnera, by obciążył linę, wieszając się na niej. To pozwoli ocenić, jak pracuje stanowisko i czy karabinek ustawił się prawidłowo.

Przewiązywanie przez ring zjazdowy

Po zakończeniu wspinaczki docieramy do stanowiska zjazdowego. Oto jak bezpiecznie się przez nie przewiązać:

1. Wpinamy się lonżą do stanowiska. Jeśli nie mamy lonży, możemy użyć ekspresu lub kilku połączonych ekspresów.
2. Prosimy partnera o luz, używając komendy: „Daj luz!” (Nie używamy „Mam auto!”).
3. Przeciągamy pętlę z liny przez ring zjazdowy.
4. Zawiązujemy ósemkę na pętli i wpinamy ją zakręcanym karabinkiem do łącznika uprzęży.
5. Odwiązujemy linę z uprzęży i wyciągamy jej koniec z ringa.
6. Dla bezpieczeństwa ponownie wiążemy się wyciągniętym końcem liny.
7. Prosimy o blok i sprawdzamy poprawność całego układu.
8. Wypinamy lonżę i ekspresy.
9. Podajemy komendę „Na dół!” i rozpoczynamy zjazd.

Zjazdy podczas wspinaczki – zasady i bezpieczeństwo

Zjazdy na drogach wspinaczkowych

Na drogach jednowyciągowych najczęściej partner opuszcza nas na ziemię, wykorzystując do tego ringi zjazdowe, stanowiskowe. W przypadku dłuższych dróg wielowyciągowych oraz dużych ścian skalnych, aby wrócić na dół, konieczne jest samodzielne wykonanie serii zjazdów.

Górskie zejścia przeplatane zjazdami bywają równie emocjonujące, a czasem nawet bardziej wymagające niż sama wspinaczka. Zjazdy są jednym z najbardziej ryzykownych etapów wspinania, wymagającym dużej precyzji i ostrożności. Podczas ich wykonywania wspinacze często są odpięci od liny, asekurując się jedynie lonżą.

Zjazdy zazwyczaj odbywają się po zakończonej wspinaczce, gdy organizm jest już zmęczony, a my chcemy jak najszybciej znaleźć się na dole – w namiocie, schronisku. Ryzyko wypadku wzrasta, gdy musimy zjeżdżać w pośpiechu, np. w przypadku załamania pogody. Działając pod presją czasu i stresu, łatwo o błąd.

Zjazdy w trudnych warunkach, np. spod wierzchołka ściany w czasie burzy, gdy skała zamienia się w wodospad, są skrajnie niebezpieczne. Dlatego podczas zjazdów należy zachować maksymalną ostrożność, rozwagę i koncentrację.

Procedura zjazdu przy użyciu górnego przyrządu

1. Zbuduj stanowisko z minimum dwóch pewnych punktów lub skorzystaj z gotowego (ringi).
2. Wepnij się lonżą do stanowiska za pomocą zakręcanego karabinka.
3. Przewlecz linę (złożoną na pół) przez punkt centralny stanowiska.
4. Zwiąż końce liny, pozostawiając około 1 m luzu (można zastosować dwa węzły, po jednym na każdej żyle).
5. Sklaruj linę i rzuć ją w dół, uprzedzając okrzykiem: „Uwaga, lina!”
6. Załóż autoasekurację – zawiąż bloker i wepnij go zakręcanym karabinkiem do łącznika uprzęży.
7. Wepnij przyrząd zjazdowy na przedłużce z taśmy – zawiąż z taśmy krawat na łączniku uprzęży (nad karabinkiem blokera) i wepnij do niego karabinek HMS z przyrządem zjazdowym.
8. Przełóż obie żyły liny przez przyrząd.
9. Sprawdź działanie blokera i czy oba karabinki są zakręcone.
10. Wypnij lonżę ze stanowiska.
11. Rozpocznij zjazd!

Procedura na stanowisku pośrednim

1. Wepnij się lonżą do stanowiska (najlepiej w punkt centralny), obciąż je i zakręć karabinek.
2. Wypnij przyrząd zjazdowy.
3. Dopnij linę do stanowiska, zabezpieczając ją przed zgubieniem lub porwaniem przez wiatr.
4. Wypnij autoasekurację (bloker) i zasygnalizuj: „Lina wolna!” (Alternatywnie nie trzeba dopinać liny do stanowiska, lecz należy wtedy zostawić bloker wpięty do liny i wydać na nim więcej luzy aby drugi mógł swobodnie zjeżdżać)

Podczas zjazdów w dużej ścianie pierwsza osoba, która dotrze do stanowiska pośredniego, powinna wpierw sprawdzić to stanowisko oraz czy lina nie będzie blokować się podczas ściągania. Gdy drugi wspinacz nadal znajduje się na górnym stanowisku, istnieje możliwość poprawienia ułożenia liny.

Zasady bezpieczeństwa podczas zjazdów

✅ Związuj końce liny – wielu doświadczonych wspinaczy zginęło, gdy w pośpiechu wyjechali poza linę.

✅ Upewnij się, za którą żyłę należy ściągać linę – nieprawidłowy wybór może spowodować zaklinowanie węzła w stanowisku.

✅ Zabezpiecz linę przed zgubieniem – pierwsza osoba zjeżdżająca powinna przypiąć ją do stanowiska. Jeśli drugi wspinacz wypuści ją z rąk, lina może zostać zwiana w bok ściany, uniemożliwiając dalszy zjazd.

✅ Sprawdzaj stanowiska zjazdowe – szczególnie w miejscach, w których jesteś po raz pierwszy.

✅ Nie ufaj starym pętlom zjazdowym – lepiej zostawić własną pętlę niż ryzykować oderwanie się wraz z przegniłymi resztkami starego stanowiska.

Pamiętaj! Podczas zjazdów największym zagrożeniem jest rutyna i pośpiech. Każda operacja sprzętowa powinna być wykonywana świadomie i z pełnym skupieniem.

Komendy wspinaczkowe:

1. Komendy przed rozpoczęciem wspinaczki

• „Mogę iść?” – Prowadzący informuje, że jest gotowy do wspinaczki i pyta asekuranta czy jest gotowy do asekuracji. Asekurant sprawdza poprawność zapięcia liny u prowadzącego.
• „Możesz iść” – Asekurujący informuje wspinacza, że jest gotowy do asekuracji. Prowadzący sprawdza poprawność zapięcia przyrządu u asekuranta.
• „Idę” – Wspinacz potwierdza, że zaczyna wspinaczkę.
• „Idź” – Asekurant potwierdza, że sprawdził prowadzącego, dobrze stoi i jest już czujny.

2. Komendy w trakcie wspinania

• „Wpinka” – Wspinacz informuje asekuranta o wpinaniu liny do ekspresa.
• „Luz” – Prośba o poluzowanie liny.
• „Wybierz” – Prośba o wybranie nadmiaru luźnej liny.
• „Czujnie” lub „Uważaj” – Ostrzeżenie o trudnym miejscu i możliwym odpadnięciu w każdej chwili od ściany.
• „Blok” – Prośba o napięcie liny na sztywno, np. w celu odpoczynku.
• „Lecę” – Informacja o odpadnięciu od ściany. Nie zawsze pada, czasem jest to cisza, innym razem „AAA” lub przekleństwo w trakcie lotu.
• „Kamień” – Ostrzeżenie o spadającym elemencie, np. kamieniu.
• „Ile?” – Pytanie prowadzącego ile liny jeszcze zostało do dyspozycji. (Dobrym standardem jest pilnowanie przez asekuranta liny i bez pytania, informowanie o odległości od końca. Zaczynając od: „połowa”, „dziesięć”, „pięć”, „cztery”, „trzy”, „dwa”, „jeden”, „koniec”)
• „Ok” – Odpowiedź, że usłyszeliśmy komendę, podczas wspinaczki jest bardzo ważna.

3. Dodatkowe komendy w trakcie wspinania wielowyciągowego

• „Auto” – Komenda informująca, że nie potrzebujemy asekuracji, bo mamy własną. Na przykład zapiętą lonżę asekuracyjną, lub linę wpiętą w stanowisko za pomocą węzła. Nie wolno tej komendy używać, podczas wspinaczki jedno wyciągowej chyba, że będziemy samodzielnie zjeżdżać. Jeśli jesteśmy opuszczani, to nie wolno. Asekurant cały czas ma mieć zapięty przyrząd do asekuracji i późniejszego opuszczania. Komenda „auto” oznacza „mam własną asekurację, nie asekuruj mnie już”
• „Nie asekuruję” lub „Wybieraj”– Po komendzie „auto” asekurujący przestaje asekurować i o tym informuje komendą „nie asekuruje” lub „wybieraj”.
• „Koniec” – Informacja że skończyła się lina. W trakcie prowadzenia jak i podczas wybierania luźnej liny przez pierwszego na górnym stanowisku. Informuje go, że już wybrał całą linę i może ją wpinać do przyrządu asekuracyjnego.
• „Wyrównaj” lub np. „Zielona” – Informacja dla asekurującego na górnym stanowisku aby wyrównał żyły, bo nie są równe . Bywa że okrzyk dotyczy konkretnego koloru który należy wybrać aby obie żyły równo naciągnięte.
• „Luźniej” – Informacja dla asekurującego na górnym stanowisku, żeby nie wybierał tak mocno lin bo np. jesteśmy na trawersie, lub pod okapem i zbyt mocno wybierana lina utrudnia pokonywanie terenu.

4. Komendy po zakończeniu wspinaczki lub podczas opuszczania

• „Dół” – Prośba o opuszczenie na dół po zakończeniu wspinaczki.
• „Luzuj” – Prośba o stopniowe luzowanie liny podczas zjazdu.
• „Stop” – Prośba o zatrzymanie opuszczania.

5. Komendy w trakcie zjazdów

• „Uwaga lina” – Komenda chwilę przed zrzuceniem liny o tym, że będziemy ją zrzucać.
• „Wolna” – Informacja dla kolejnego, że może zaczynać zjazd.

Pamiętaj, że jasna i jednoznaczna komunikacja między wspinaczem a asekurantem jest kluczowa dla bezpieczeństwa podczas wspinaczki. Komendy mają być bardzo głośne. Krzyczane w stronę prowadzącego. Dobrym zwyczajem jest odpowiedź przez prowadzącego „ok”, co oznacza, że usłyszał komendę. Przy komendzie „kamień”, nie wolno patrzeć do góry. Należy skulić się maksymalnie i jak najbardziej przybliżyć do ściany.

Przyjęło się aby używać komend składających się tylko z jednego słowa, celem uniknięcia pomyłki, niedomówień gdy komunikacja prowadzona jest na odległość. Unika się podczas wspinaczki wielowyciągowej komendy „nie asekuruję”. Stosowana jest komenda „wybieraj” oznaczająca, że przestaliśmy asekurować i że prowadzący może wybrać linę. Na drodze wielowyciągowej gdy prowadzący jest bardzo wysoko na samym końcu liny na 50 bądź 60 metrze nad asekurującym. Może nie usłyszeć, słowa „nie” tylko samo słowo „asekuruje”. Może błędnie wywnioskować, że asekuracja trwa. Nie mając świadomości, że już lina się skończyła i asekuracji już nie ma.

Brak komunikacji na drodze wielowyciągowej

Jeżeli spodziewamy się braku komunikacji w ścianie. Teren jest łatwy i po skończeniu liny mamy podchodzić, bo przejdziemy wtedy na asekurację lotną. To tak robimy jak ustaliliśmy z partnerem. W sytuacji, że nie było mowy o asekuracji lotnej. Wspinamy się na sztywno od stanowiska do stanowiska. Zbliża się koniec liny. Krzyczymy „dziesięć” „pięć”. Odpowiedzi jakiejkolwiek brak. Partner nas nie słyszy albo my jego a najprawdopodobniej obaj siebie nie słyszycie. W sytuacji takiej nie wydajemy ostatnich 50 cm liny zupełnie. Te ostatnie centymetry są dla nas wskaźnikiem. Prowadzący wie, że jest na końcu liny, bo już ani centymetra nie może podejść,. Nic nie słyszy. Szuka stanowiska i po jakimś czasie je buduje. Robi sobie auto asekurację po czym wpina przyrząd do stanowiska. Linę w przyrząd i zaczyna wybierać linę. Dobrym zwyczajem w takiej sytuacji przy braku komunikacji, że prowadzący nigdy nie szpanuje obu żył jednocześnie, tylko wybiera je pojedynczo. Gdy drugi zostawi sobie 50 cm na końcu liny, to operację wybierania liny w przyrządzie zawsze dostrzeże. Najpierw jedna lina zacznie się przemieszczać do góry po czym od razu druga to samo. Będzie to jasny sygnał, że jest już asekurowany i właśnie nastąpiło wpięcie lin w przyrząd i następuje wyrównywanie długości żył. Może odpiąć przyrząd asekuracyjny i rozpocząć wspinaczkę. Wielokrotnie tak robiłem z partnerem przy braku komunikacji i nigdy się nie pomyliliśmy.

Przy spodziewanym braku komunikacji dobrym pomysłem jest wzięcie na wspinaczkę krótkofalówek. Komunikacja w zespole wtedy będzie zachowana i jeśli baterie są dobre, to nawet komend nie trzeba używać tylko można zwyczajnie rozmawiać o tym co się dzieje. Występują na rynku kilkudziesięciogramowe modele, które nie ważą wiele. Nie są to profesjonalne (ciężkie) sprzęty do dalekiej łączności lecz na kilkadziesiąt metrów w zupełności wystarczają.

 

WĘZŁY

Węzły

Zaplatanie lin i taśm wokół siebie samych lub innych rzeczy tworzy węzeł. Tych sposobów jest bardzo dużo. Każdy węzeł zmniejsza wytrzymałość lin, taśm lub repów na których jest wykonany. Węzeł z upływem czasu jest coraz słabszy. Luźne końcówki na węzłach powinny być odpowiednio długie, lina 10 cm, taśma 6 cm. Węzły w celach asekuracyjnych należy stosować tylko jeśli ma się absolutną pewność, że zostały wykonane prawidłowo i w właściwym miejscu zostały użyte. Węzły posiadają różne nazwy w nawiasach podane zostały najczęściej stosowane nazwy)

Supeł (Overhand Knot)

Przydatny jako: Zakończenie liny zabezpieczające przed wysunięciem liny z przyrządu. Zgrubienie na linie np. w celu lepszego chwytu na linie.

Zalety: Prosty w wykonaniu,

Wady: Zaciśnięty pod obciążeniem jest trudny do rozwiązania. Znacząco zmniejsza wytrzymałość liny.

Kluczka (European Dead Knot)

Przydatny jako: Tymczasowe połączenie lin, np. do zjazdu. Łączenie pętli.

Zalety: Prosty w wykonaniu, daje się zawiązać jedną ręką, Podczas ściągania liny po zjeździe nie ma tendencji do klinowania się o wystające elementy. (Luźne końcówki co najmniej 35 cm)

Wady: Nieprawidłowo wykonany jest bardzo niebezpieczny. Nadaje się do łączenia lin tylko o tej samej średnicy, ewentualnie bardzo zbliżonej (max. 1 mm różnicy)

Pętla z Kluczki (Kluczka)

Przydatny jako: Skrót na linie umożliwiający dopięcie do liny. Mocowanie liny do różnych elementów. Tymczasowe wyłączenie uszkodzonego fragmentu liny z użycia. Pętla do różnych zastosowań np.: jako stopka, punkt stanowiskowy.

Zalety: Prosta w wykonaniu, daje się zawiązać jedną ręką.

Wady: Brak możliwości regulacji pod obciążeniem, bez ponownego rozwiązania. Znacząco osłabia linę.

Ósemka pojedyncza (Figure Eight Knot)

Przydatny jako: Skrót na linie. Zakończenie liny przed wysunięciem się z przyrządu (lepsza jest Dziewiątka pojedyncza) Najczęściej używana jako początkowy węzeł w budowie Podwójnej Ósemki.

Zalety: Wyraźny kształt cyfry 8 którą tworzy sprawia, że trudno się pomylić w trakcie wykonywania.

Wady: Zaciśnięty pod obciążeniem trudny do rozwiązania.

Pętla z Ósemki (Ósemka, Podwójna Ósemka, Pętla z Ósemki)

Przydatny jako: Mocowanie liny do uprzęży. Budowanie stanowisk. Łączenie lin

Zalety: Absorbuje energię przez co w mniejszym stopniu osłabia linę. Mało podatny na rozwiązywanie samoistne.

Wady: Poddany działaniu obciążenia trudny do rozwiązania.

Płaski (Prosty)

Przydatny jako: Szybkie polaczenie lin o identycznych średnicach

Zalety: Szybki do wykonania. Łatwy do rozwiązania

Wady: Łatwo wykonać go nieprawidłowo (końcówki z różnych stron). Słabo zaciśnięty potrafi się rozwiązać. Poddany obciążeniu przy sile 2,2kN zaczyna się ślizgać i rozwiązywać.

Wyblinka

Przydatna jako: Autoasekuracja. Mocowanie elementów do liny.

Zalety: Możliwość regulacji bez konieczności rozwiązywania. Szybka w wykonaniu. Można wykonać jedną ręką. Łatwo się rozwiązuje nawet po silnym zaciśnięciu.

Wady: Użyta w miejscu gdzie siły tarcia są nie duże np. karabinek zaczyna się ślizgać przy 4 kN. (Czasem też zaleta – rozproszenie energii)

Półwyblinka (Węzeł Baumgartnera)

Przydatna jako: Metoda asekuracji, zjazdu na linie

Zalety: Jak wyżej gdy nie mamy służących do zjazdu i asekuracji przyrządów.

Wady: Skręca linę. Powoduje szybsze zużycie karabinków. Nieprawidłowo zapięta może powodować otwieranie zamka w karabinku. Samoczynnie się nie blokuje więc wymaga stosowania dodatkowych hamulców np.: prusik na linie.

Podwójna Półwyblinka (Półwyblinka budowlana)

Przydatna jako: Metoda zjazdu na linie.

Zalety: Ciężar liny pod przyrządem powoduje samoczynne hamowanie zjazdu. Umożliwia wygodny zjazd w sytuacji braku przyrządów zjazdowych na węźle który samoczynnie się blokuje gdy się nie podnosi liny do góry (Hamowanie przestaje działać, gdy jesteśmy blisko ziemi i ciężar liny wiszącej pod karabinkiem jest już nie wielki ok 4 m nad ziemią)

Wady: Bardzo silnie skręca linę. Duża siła tarcia liny o ścianki karabinka, powoduje szybkie zużycie karabinka oraz oplotu liny.

Skrajny Tatrzański (Ratowniczy, Bowline)

Przydatny jako: Budowanie stanowisk. Mocowanie liny do uprzęży. Ratownictwo

Zalety: Możliwość wykonania węzła jedną ręką. Szybki w wykonaniu. Poddany dużemu obciążeniu łatwy do rozwiązania

Wady: Osłabia linę. Łatwo o niepoprawne wykonanie. Wymaga dodatkowego zabezpieczenia np. supeł ponieważ może się przypadkowo rozwiązać.

Uszy Królika (Podwójna Ósemka)

Przydatna jako lina do budowania stanowiska z dwóch punktów

Zalety: Budowa stanowisk z dwóch niezależnych punktów. Możliwość wykonania punktu stanowiskowego, który ma dwoje uszu (W sytuacji bardzo cienkiego repa zjazdowego, obciążenie rozkłada się na dwoje uszu). Możliwość regulacji długości uszu po wykonaniu, tak aby równomiernie obciążyć oba punkty zaczepienia uszu.

Wady: Budowa wymaga sporej ilości liny.

Wytrzymałość węzłów

Tabelę wytrzymałości węzłów sporządzono na podstawie danych zamieszczonych w Techniques de la speleologie – G. Marbach, J. L. Rocourt . Wykonano je dla liny rdzeniowej statycznej o wytrzymałości na zrywanie 23,5 kN. Dla innych lin dane te mogą być nieco inne.

Nazwa	Spadek wytrzymałości liny w %
Kluczka (Pętla z kluczki)	50
Kluczka równoległa	56
Ósemka (podwójna)	45
Ósemka równoległa	52
Dziewiątka	30
Skrajny tatrzański	48
Motyl	49
Wyblinka	Ślizga się przy 4 kN !!!
Zderzakowy pojedynczy	60 (Poślizg przed zerwaniem)
Zderzakowy podwójny	44
Płaski i babski	Ślizga się przy 2,2kN !!!

 

Dla własnego dobrze pojętego bezpieczeństwa należy pamiętać, że:

– Każdy węzeł zmniejsza wytrzymałość lin, repsznurów i taśm

– Przy łączeniu lin o różnej średnicy należy stosować węzeł podwójny zderzakowy.

– Ósemka równoległa służy do wiązania lin o jednakowych średnicach.

– Ósemka z dwoma uszami (zajączek) – do poręczowania z dwóch punktów, lub gdy istnieje niebezpieczeństwo przetarcia się liny w punkcie mocowania.

– Taśmy łączymy wyłącznie przy pomocy węzła taśmowego (równoległego).

– Węzły zaciskowe (np. Prus, Francuz) wiąże się przy pomocy linki o średnicy mniejszej od liny głównej (tzn. 5-7 mm) lub z taśmy o szerokości 20 – 30 mm.

– Zawsze zostawiamy odpowiednio długie końcówki wychodzące z węzła. (lina, repsznury – min. 10 x średnica; taśmy – min. 5 x szerokość).

– Nigdy nie ufamy bezkrytycznie węzłom zastanym bez ich dokładnego sprawdzenia

– Należy zdecydowanie unikać stosowania węzła płaskiego w jakichkolwiek układach pełniących funkcję asekuracyjną.

– Warto dla własnego bezpieczeństwa potrafić zawiązać wyblinkę, półwyblinkę i skrajny tatrzański tylko jedną ręką. Zdążyć się mogą sytuacje, że druga ręka będzie zajęta  powstrzymywaniem upadku.

SKALE TRUDNOŚCI I STYL

Style we wspinaniu. Co to jest. Słowo wstępne.

Pierwotnym celem wspinaczki był szczyt, miejsce, gdzie wszystkie drogi prowadzą w dół. Wszelkie środki umożliwiające realizację tego zamierzenia były dopuszczalne. Posiłkowano się drabinami, wsparciem pasterzy i innych osób mogących znać najlepszą drogę, aby ten cel osiągnąć. Z czasem, gdy wspinanie bardziej rozpowszechniło się pojawiła się potrzeba wprowadzenia metod porównawczych. Pierwszą był styl drugą skala trudności. Styl pozwalał określić sposób pokonania trudności. Im było trudniej i bardziej samodzielnie tym ranga przedsięwzięcia była wyższa. Drugie, czyli skala trudności podaje jak trudno było.

XIX wiek do początek sportu wspinaczkowego. Wpierw wspinało się niewielu, mianem wyróżnika i pierwszym stylem było z lub bez pomocy przewodnika. Podawane w późniejszych relacjach jako wyróżnik bardziej doniosłego osiągnięcia. W XX wieku wspinanie uległo dalszemu rozpowszechnieniu. Podobnie jak w poprzednim wieku, aby pokonać zastane trudności aktywnie używano całego wyposażenia. Lin i haków, których się łapano i na których stawano. Haki i cały ekwipunek ulegał ciąłbym ulepszeniom. Trudniejsze cele stawały się coraz bardziej dostępne. Rosły też umiejętności wspinaczkowe. Wobec tego coraz częściej wspinacze zaprzestawali aktywnego używania haków i lin do pokonywania zastanych trudności. Kolejnym wyróżnikiem lepszego i trudniejszego przejścia stało się nieużywanie haków jako punktów służących do pomocy i pokonywania kolejnych metrów. Sprzęt zaczynał pełnić głównie funkcje asekuracyjne jako element zabezpieczający przed upadkiem. Pierwotny styl wspinaczkowy, gdzie wszystkie chwyty są dozwolone został nazwany Stylem hakowym. Powstał nowy styl, nazywany wspinaczką klasyczną, czyli Styl klasyczny. Wspinaczka hakowa nie uległa zapomnieniu i w dalszym ciągu ewoluowała straciła jednak palmę pierwszeństwa w społecznym uznaniu, na rzecz wspinaczki klasycznej. Gdzie nie metoda sztucznych ułatwień, tylko wytrenowanie i siła własnych mięśni służy do pokonywania zastanych trudności.

Skala trudności w stylu hakowym

Niemalże równolegle ze stylem klasycznym powstała druga metoda porównawcza, czyli skala trudności. Zarówno w stylu hakowym jak i klasycznym skala trudności pozwala określić rangę danej wspinaczki.

Pierwotnie skala trudności hakowych powiązana była z ryzykiem (od A0 do A5). A3 mogło mieć niewiele słabych punktów, lecz ewentualny lot groził konsekwencjami odniesienia obrażeń (uderzenie w wystającą półkę itp.) A5 pierwotnie określało wyciąg o takich trudnościach, gdzie lot był nie wskazany i miał mieć śmiertelne konsekwencje dla prowadzącego i prawdopodobnie dla asekuranta także (groził wyrwaniem stanowiska asekuracyjnego). Powiązanie trudności pokonania wyciągu hakowego (ilość słabych punktów) z powagą wyciągu, czyli konsekwencji ewentualnego lotu w dłuższej perspektywie czasu nie sprawdziło się. Łatwe wyciągi hakowe ciężko było wycenić. Przykładowo wspinanie przez od pękniętą płytę, gdzie zakładanie asekuracji jest bardzo proste, lecz punkty są zakładane za płytę, która w konsekwencji ew. lotu może się oberwać i w trakcie spadania obciąć linę asekuracyjną bądź zabić prowadzącego. Nie wiadomo jak taki wyciąg wycenić. Bywały też prowadzenia bardzo trudnych wyciągów z wieloma niepewnymi punktami, które kończyły się długimi lotami po kilkadziesiąt metrów, gdzie prowadzący przeżywał taki lot bez żadnych konsekwencji. Co w takiej sytuacji? Obniżyć rangę wyciągu do A4? Choć trudności wyciągu nie zmalały, wciąż, aby go pokonać należy założyć wiele niepewnych punktów. Jednak lot nie niósł konsekwencji śmiertelnych.  Wobec powyższego, odeszło się od wycen trudności do pokonania powiązanych z konsekwencjami. Konsekwencje określa się dodatkowym dopiskiem R lub X. „R” oznacza niebezpieczny lot z możliwością uderzenia w półkę, wahadło w filar. Generalnie wyciąg z wysokim prawdopodobieństwem odniesienia poważnych obrażeń w przypadku lotu. „X” oznacza wyciąg, gdzie lot niesie konsekwencje śmiertelne dla prowadzącego.

W stylu hakowym ewolucja sprzętu i pojawienie się możliwości instalowania punktów asekuracyjno kotwiczących metodą nawiercania skały zostało określone jako ”zabójstwo niemożliwego” . Dostępność i łatwość instalacji punktów w sposób ingerujący w skałę na zasadzie wykonania nawiertów sprawiła, że ranga dróg hakowych spadała. Wspinacze hakowi obecnie, aby podnieść rangę swoich przejść rezygnują z instalacji punktów nawiercanych lub wykonują je w sposób nieznaczny, tak by punkty takie były stanie udźwignąć tylko ciężar wiszącego swobodnie wspinacza, ale upadek już nie koniecznie. We wspinacze hakowej miarą trudności jest asekuracja służąca do pokonania kolejnych metrów. Im ta asekuracja jest gorsza tym ranga przedsięwzięcia większa. Skala trudności we wspinaczce hakowej jest zamknięta.

Po latach ewolucji, obecnie wygląda następująco: VA4R lub IIIC2. Początek to liczby rzymskie od I do VII określające klasę drogi, czyli ogólne informacje o drodze. I, II oraz III to wspinaczki hakowe bardzo krótkie nie cało dzienne. IV to wspinaczka trwająca cały dzień. V krótkie wspinaczki wielko ścianowe. Zazwyczaj potrzeba 2 do 3 dni na pokonanie drogi. VI długie wspinaczki wielko ścianowe zazwyczaj wiele dni jest potrzebnych na przejście takiej drogi. VII to alpinizm wielkościanowy to wspinaczki hakowe długie i w oddalonych miejscach zlokalizowane.

Następnie określa się rodzaj używanej asekuracji A oznacza używanie wszystkich sprzętów do asekuracji (haki, jedynki, friendy, kości itd.). C (od słowa clean) to wspinaczka hakowa bez używania młotka z użyciem asekuracji nie ekspansywnej np. mimośrodowej (tricam), rozprężnej (friendy), klinowej (kości). Używanie haków i młotka powoduje, że skała ulega erozji i hakodziury z czasem powiększają się co po czasie obniża trudności danego wyciągu wspinaczkowego. Choć bywają też sytuacje odwrotne. Występy skalne za które zakłada się skyhoki potrafią się oberwać lub wyślizgać od częstego użycia i niegdyś dobry punkt staje się kiepski lub przestaje istnieć. Wobec powyższego bywa, że wspinacze hakowi rezygnują z użycia młotka i haków. Chociaż styl hakowy wziął swoją nazwę od haków to nazwa nie uległa zmianie wciąż jest to hakówka tylko, że bez haków. Wyróżnikiem jest tu litera C po której następuje cyfra określająca trudność.

AO lub C0 Używanie punktów asekuracyjnych jako chwytów lub stopni podczas wspinaczki klasycznej. Nie używa się dodatkowego sprzętu. Np. ławek, kontrfifek itd.

A1 lub C1 Łatwe haczenie: wszystkie punkty są bardzo dobre. Małe prawdopodobieństwo lotu. Wszystkie punkty są zdolne utrzymać ewentualny lot.

A2 lub C2 Średnio trudne haczenie: jeden lub dwa słabe punkty ponad pancernymi punktami. Potencjalny lot : 1.5 do 9 metrów.

A3 lub C3 Ciężka hakówka: trzy do pięciu słabych punktów pod rząd. Potencjalny lot: 9 do 15 metrów.

A4 lub C4 Poważna hakówka: Sześć do ośmiu słabych punktów pod rząd. Potencjalny lot: 15 do 24 metrów.

A5 lub C5 Ekstremalna hakówka: ponad dziewięć słabych punktów pod rząd. Potencjalny lot: powyżej 24 metrów W większości przypadków prowadzenie wyciągów o tych trudnościach zajmuje ponad 4 godziny.

„A” (od Aid, Artificial) oznacza, że młotek jest niezbędny do osadzania haków czy copper-headów.

„C” (od Clean) oznacza, że dany wyciąg jest robiony bez użycia młotka i nie są wymagane jakieś osadzone na stałe punkty. Jest raczej mało prawdopodobne, że będziesz potrzebował młotka na takim wyciągu.

Stosowany bywa też znaczek plus „+”, który oznacza skomplikowany lub wytężający odcinek np. niewygodne zacięcie, długi dach lub niespotykany ruch (daleki wysięg, ukryte pęknięcie, sprężynująca płyta) a także „-”, który oznacza, że dane trudności występują na bardzo krótkim odcinku o podanej trudności.

Skala trudności styl klasyczny

Dawniej lina służyła do powrotu ze wspinaczki i  asekuracji drugiego na linie. Ewentualny lot dla prowadzącego miał konsekwencje śmiertelne, bowiem konopne liny nie były w stanie wytrzymać sił rwących. Rozwój umiejętności wspinaczkowych, pojawienie się sprzętu, który skutecznie potrafi zaasekurować upadek prowadzącego a także popularyzacja tej aktywności fizycznej sprawiło, że pokonywane trudności zaczęły rosnąć. Wpierw pojawił się styl klasyczny określający metodę pokonywania trudności bez użycia punktów asekuracyjnych. W samych początkach zaniechiwano ich aktywnego użycia jako stopnie, dopuszczając aktywne użycie jako chwyty. Następowało stopniowe wykluczanie używania techniki hakowej.  Zaniechanie używania haków było wyróżnikiem lepszego stylu. Następnie pojawiła się potrzeba określenia trudności, jakie zostały pokonane klasycznie. Powstała skala trudności klasycznych.

Skala UIAA stopnie trudności, opis

Skale trudności są próbą określenia trudności dróg wspinaczkowych i zhierarchizowania ich w funkcjonalny system. Wspinacze określają trudność dróg na podstawie subiektywnych odczuć. Jedną z pierwszych skal stosowanych obecnie na świecie, jest skala UIAA. Skala ta jest rozwinięciem z lat 70 skali sześciostopniowej, zaproponowanej przez Wilo Welzenbacha w 1923r.: od I do VI z wyróżnieniem dolnej (-) i górnej (+) granicy.

Stopnie skali UIAA, w polskiej adaptacji W.H. Paryskiego funkcjonują jako skala tatrzańska i mają brzmienie liczbowe oraz słowne w oparciu o słowo Trudno: 0 – bez trudności, I – nieco trudno, II – dość trudno, III – trudno, IV – bardzo trudno, V – nadzwyczaj trudno, VI – skrajnie trudno, na granicy odpadnięcia. Stopnie 0, to trudności szlaku turystycznego, I i II to teren, w którym użycie rąk jest konieczne, teren może być znacznie eksponowany. Wspinacze obecnie z uwagi na nowoczesne wyposażenie oraz wytrenowanie zaczerpnięte z sztucznych obiektów mówią, że dopiero od stopnia III zaczyna się wspinaczka. Co oznacza, że do przemieszczania się w terenie niezbędne jest użycie rąk do podtrzymywania się, utrzymania równowagi lub podciągnięcia w górę. Nie do końca jest to prawda. Stare drogi wycenione przewodnikowo na I i II potrafią zaskoczyć niejednego doświadczonego wspinacza. Trzeba umieć się przemieszczać w takim terenie, znać techniki wspinaczkowe aby skutecznie się przemieszczać. Nowe drogi wspinaczkowe, gdy mają łatwy teren wspinaczkowy, to otrzymują każdorazowo stopień III, podczas gdy bardzo często jest to tylko I lub II. Natomiast starych dróg o trudności I i II nie wolno nie doceniać, dla kogoś nie obytego ze wspinaniem, wcale nie będą łatwe.

Przez wiele lat w górach Europy obowiązywała skala UIAA – Jej cechą było to, że była zamknięta od góry. Skoro kończący skalę VI-sty stopień oznacza skrajnie trudną wspinaczkę na granicy odpadnięcia, oznacza to, że nie może być nic trudniejszego niż VI. Wraz z rozwojem techniki wspinania, użyciem lżejszego obuwia (ciężkie buty podkute gwoździami, były w latach 30-stych zastępowane butami do tenisa) oraz treningiem okazało się, że drogi określone przez różnych wspinaczy jako VI diametralnie różnią się od siebie. Z czasem zdecydowano o otwarciu skali i do VI stopnia zostały dodane kolejne stopnie: VII, VIII, IX, X, XI itd. już bez odpowiedników słownych określających trudności.

Przyznanie drodze danego stopnia trudności oparte jest na porozumieniu między wspinaczami. Wycena drogi ustala się wraz z kolejnymi przejściami drogi. Wycenę drogi po jej pierwszym przejściu, traktuje się jako propozycję.

Skala Kurtyki (czasem nazywana też krakowską).

W latach 70-tych Wojciech Kurtyka zaproponował, aby do wyceny trudności sportowych w skałkach używać skali opartej na VI stopniu skali UIAA (w Polskim środowisku wspinaczkowym nazywana też jako Skala Tatrzańska). Do rzymskiej VI dodawana jest kropka i kolejne cyfry arabskie poczynając na 1: np.: VI.1, VI.1+, VI.2, itd. W ten sposób powstała tzw. skala krakowska (Kurtyki), która uszanowała górską tradycję wyceny trudności drogi skalnej, a za razem powstała łatwa w użyciu skala, do wyceny skrajnie trudnego wspinania. Obecnie skala krakowska sięga stopnia VI.8. Występuje górna granica stopnia w postaci znaczka „+” lecz nie ma dolnej granicy stopnia czyli znaczka „-„ . Występują natomiast wyceny łamane, czyli np. VI.2+/3. Czyli droga nieco trudniejsza niż VI.2+ ale nie na tyle by otrzymać pełen stopień VI.3. Skala ta jest bardzo popularna w Polsce i tylko tutaj występuje. Skali lokalnych środowiskowo jest na świecie wiele. Polska, brytyjska, amerykańska, australijska i wiele innych. Status międzynarodowych zyskały skala UIAA rozpowszechniona zwłaszcza w górach Europy oraz skałkach w Niemczech i Austrii a także skala francuska rozpowszechniona w wielu miejscach na świecie.

W latach 80-tych rozpowszechniła się na świecie skala francuska, w której do kolejnych cyfr arabskich dodawane są litery: a,b,c oraz górna granica danego stopnia: np.: 7a+. Obecnie skala ta doszła do stopnia 9c. Jest to najbardziej na świecie rozpowszechniona skala wspinaczkowa.

Mnogość różnych skali na całym świecie sprawia, że niezbędne są tabele porównawcze dzięki którym można sprawdzić jakie trudności dana droga ma w innej skali. Jako że trudności są subiektywne to i przeliczniki podane w tabelach także.

Wspinaczka sportowa a tradycyjna

Wspinaczka do tego stopnia się rozpowszechniła, że zaczęto jeździć w skałki wpierw by trenować pod górskie cele a później jako cel sam w sobie. Zaniechano niemalże zupełnie wspinaczki hakowej w skałkach, eksploracja niskich form odbywa się obecnie technikami klasycznymi. Wpierw w skałkach wspinano się z liną zawieszoną od góry „na wędkę” TR (tradycyjny) zwyczajowo określany styl po czasie przestał być określany jako klasyczny. Wspinaczka bez żadnych konsekwencji upadku, lotu do tego stopnia przestała być poważana, że wspinacze już nie zaliczają sobie takich wspinaczek jako klasyczne przejścia, traktując je tylko jako przygotowanie pod przejście z dolną asekuracją. Rodzaj zastanej asekuracji także określa rodzaj wspinaczki. Wspinaczka po drogach ubezpieczonych w stałe punkty asekuracyjne w postaci spitów, ringów określana jest jako wspinaczka sportowa. Natomiast wciąż pozostały popularne drogi o charakterze górskim z asekuracją, którą należy zakładać podczas prowadzenia. Wspinaczka taka została określona mianem tradycyjnej. Ponieważ występuje zbieżność tej samej nazwy do dwóch rodzajów wspinaczki obecnie, jeżeli ktoś mówi, że wspina się tradycyjnie w skałkach najczęściej oznacza to, że wspina się z zakładaniem własnej asekuracji a nie na wędkę. Najczęściej używanym określeniem do wspinaczki TR czyli „na wędkę” jest to słowo czyli wędka. Obecnie mało kto używa słowa tradycyjna wspinaczka do określenia wędki, ale może zdarzyć się taki błąd w komunikacji wynikający ze zbieżności 2 różnych rodzajów wspinaczki w jednej nazwie.

Obecnie wspinacze po skończonej wspinaczce zapisują sobie prowadzenia określając co zrobili np.: Ukryta pomarańcza (nazwa drogi) VI.1+ (Trudność) RP (on sight – bez znajomości) TR (asekuracja tradycyjna) Gu (ground up -czyli bez wcześniejszych prób na wędkę) lub Hp po wcześniejszych próbach na wędkę.

Dopiski określające sposób pokonania trudności:

OS – On sight. Spolszczenie od strzału. Najczystsze stylowo przejście w pierwszej próbie bez obciążania liny. Niedopuszczalne jest korzystanie z podpowiedzi osób znających drogę, obserwacja innych podczas pokonywania danej drogę. W mowie zazwyczaj używa się skrótów OS lub sajt. np. „…tak zrobiłem tą drogę osem” „…przeszedłem to sajtem…”. W codziennej konwersacji pełna nazwa także bywa stosowana.

FL – Flash. Przejście w pierwszej próbie tak jak w OS. Dopuszczalne są podpowiedzi i wszelkie informacje, o drodze które ułatwią pokonanie drogi w pierwszej próbie.

RP − Red point, czyli czerwony punkt. Przejście całej drogi od początku do końca bez odpadnięć i odpoczynków po wcześniejszej nieudanej próbie drogi w lepszym stylu. Dopuszczalne jest ćwiczenie trudnych miejsc lub całości drogi przed właściwym przejściem.

PP − Pink point, czyli różowy punkt. Podobne jak RP, przejście całości drogi po wcześniejszych próbach, lecz bez zakładania ekspresów podczas prowadzenia z wpinaniem liny do gotowych punktów przelotowych.

RK − Rotkreis, czyli czerwony krzyż − Po odpadnięciu zjechanie do najbliższego no hand resta i stamtąd kontynuacja wspinaczki. Nie wypina się liny z przelotów. Część drogi do miejsca odpadnięcia, pokonywana jest na wędkę.

AF − all free, french free – Po odpadnięciu i odpoczynku dalsza kontynuacja wspinaczki klasycznej.

TR – Top rope, czyli wspinaczka na wędkę. Lina asekurująca wspinacza biegnie na górę, przechodzi przez stanowisko i wraca do stojącego na dole partnera. Przejście drogi w tym stylu nie jest obecnie uznawane za klasyczne. Wspinaczka na wędkę służy celom treningowym, patentowaniu drogi oraz we wspinaczkowej rekreacji.

Określenia RP czyli czerwony punkt, PP różowy punkt oraz RK czerwony krzyż biorą swoją historię od wspinaczy niemieckich którzy gdy udawało się pierwsze przejście klasycznie umieszczali taki znaczek u początku drogi wspinaczkowej stąd też nazwy tych stylów.

Obecnie wśród wspinaczy sportowych którzy pokonują drogi ubezpieczone w stałe punkty asekuracyjne za klasyczny uważa się styl OS, Fl oraz RP i PP. Pozostałe nie są uważane za klasyczne. Dąży się do przejść w tych 4 stylach. Popularyzacja wspinaczki na sztucznych obiektach wspinaczkowych, gdzie punkty asekuracyjne w postaci ekspresów są na stałe zamontowane. Sprawiła, że jakość tych stylów także uległa obniżeniu. Nie brakuje rejonów, gdzie ekspresy na stałe wiszą w skałach na przewieszonych drogach. Obecnie większość wspinaczy sportowych zalicza sobie jako przejście OS pokonania drogi zaopatrzonej w ekspresy a także gdy jest to któraś próba udanego przejścia klasycznego wpisują sobie RP zapominając o stylu PP który zdefiniowany jest dla pokonania dróg zaopatrzonych w kompletną asekurację.

We wspinaczce sportowej brak konieczności dźwigania ekspresów i wykonywania dodatkowych ruchów polegających na wypinaniu tychże od uprzęży i wpinaniu w punkt przelotowy, niejednokrotnie w trudnych miejscach jest dużym ułatwieniem, lecz wynika głównie z wygody. Na drogach o charakterze tradycyjnym pozbawionych stałych punków asekuracyjnych, czyli tam gdzie to prowadzący niesie całą gamę akcesoriów asekuracyjnych od młotka, haków, kości, friendów, tricamów, heksów, taśm, repów i wielu innych wciąż stosuje się to rozróżnienie. Dobieranie właściwego rozmiaru i rodzaju punktu przelotowego niejednokrotnie stanowi większy wysiłek niż pokonanie trudności, gdyby przelot już tam był.  Samodzielne zakładanie asekuracji na drogach tradycyjnych jest takim obciążeniem, że wciąż styl określa się w dawnym rozróżnienie sposobu pokonania trudności jako OS, FL, RP, PP a także RK i AF choć gorsze stylowo to wciąż za wspinaczkę klasyczną są uważane. W rejonach piaskowcowych, gdzie asekuracja jest bardzo rzadka wciąż popularne są przejścia AF. Wspinacz po odpoczynku w miejscu założenia asekuracji kontynuuje klasyczną wspinaczkę do kolejnego miejsca z możliwością założenia asekuracji.

To wspinacz sam dokonuje oceny stylu własnego przejścia. Dla jednych informacja od osób znających drogę, że jest łatwa lub że trudności są na początku a potem jest łatwo samo w sobie będzie popsuciem zamiaru przejścia w możliwie najczystszym stylu i sobie tego nie życzą. Inni natomiast chętnie wybierają drogi gdzie widać ślady innych wspinaczy w postaci magnezji co samo w sobie wskazuje, które chwyty są najlepsze. Bywają rejony tak popularne, że ślady magnezji są na wszystkich chwytach i nie ma możliwości przejścia drogi bez zupełnej znajomości przebiegu drogi. Wspinacz sam określa styl w jakim udało mu się pokonać trudności. Decyduje czy napotkane wskazówki ułatwiły mu przejście. Gdy wspinałem się w Tatrach po trudnej drodze, gdzie dobór optymalnych chwytów był kluczem do sukcesu lub porażki i widziałem niewielkie ślady magnezji na każdym kluczowym chwycie. Nie szukałem innych. Na tyle ułatwiło mi to wspinaczkę, że nie mogłem zapisać sobie OS lecz wpisałem Flesz. Bywa też odwrotnie, śladów magnezji potrafi być tak dużo, że nie wiem które chwyty są optymalne. Ślady magnezji w żaden sposób nie ułatwiają mi wspinaczki i bez oporu, jeśli się uda wpisuje sobie OS. Samodzielna ocena sytuacji sprawia, że jeden OS nie jest równy drugiemu nigdy. Wspinamy się w różnych momentach, warunkach atmosferycznych i spotykamy różnorakie ułatwienia bądź utrudnienia a także każdy jest inny w ocenie samego siebie. Jeden nie życzy sobie żadnych informacji o drodze, inny chętnie słucha, gdy ktoś opowiada o drodze z zamiarem pokonania której mierzyć się będzie.

Styl wspinaczki wysokogórskiej

Styl wspinaczki klasycznej bądź hakowej także w górach jest określany dla każdego wyciągu. Jakie podczas wspinaczki zostały napotkane trudności i w jakim stylu zostały pokonane. Ponieważ wspinaczka wysokogórska to zbiór wielu wyciągów wspinaczkowych, dodatkowo określa się styl w jakim była prowadzona działalność wspinaczkowa. Podstawowe style to: oblężniczy (wyprawowy), kapsułowy i alpejski.

Styl wyprawowy

Styl wyprawowy zwany jest potocznie oblężniczym, to najstarszy, najbardziej popularny i najmniej obecnie ceniony sposób zdobywania gór wysokich. Zespół wspinaczy rozkłada liny poręczowe od startu aż po sam szczyt w każdym terenie, który tego wymaga. Instalowane są obozy pośrednie które umożliwiają aklimatyzację, zdobycie szczytu i drogę powrotną. W ten sposób były zdobywane najwyższe góry świata. Obecnie niektóre grupy społeczne np. Szerpowie zarobkujące na osobach pragnących wejść na wysokie góry instalują liny, obozy. Organizują wszelkie wsparcie dla osób celem wejścia na szczyt. Brak samodzielnej organizacji trasy na szczyt przestało być przez środowisko wspinaczkowe traktowane jako wspinanie, lecz jako turystyka ekstremalna. Obecnie pod Everestem można zakupić pakiet z pełną obsługą od korzystania z gotowych lin poręczowych, obozów z pełnym wyposażeniem, wniesieniem śpiworów, żywności. Włącznie z asystą pomocników niosących tlen dla turysty a także przeniesienie przez trudniejsze odcinki na plecach. Bywają turyści, którzy pod najwyższą góra świata uczą się po raz pierwszy zakładać raki i w nich chodzić, by później ze wsparciem ekipy wspomagającej wejść na szczyt. Turyści ekstremalni także licytują się w stylu swojego zdobywania góry im mniej wsparcia zewnętrznego tym styl lepszy. Czasem podają, że bez wsparcia szerpów z samodzielnym niesieniem śpiworów z rzadkim lub zupełnym niekorzystaniem z tlenu nazywając to stylem sportowym. Jednakże, jeśli ktoś wspina się po drodze wspinaczkowej przez innych przygotowanej, nie jest to już nazywane wspinaczką a ekstremalną turystyką wysokogórską. Tak jak chodzenie po ubezpieczonych w stalowe liny i stopnie trasy turystyczne tzw. via ferraty przestało być traktowane jako wspinaczka tak i chodzenie po górach wysokich, po przygotowanym szlaku, też takowym przestało być nazywane. Turyści nazywają siebie himalaistami lub alpinistami, bo weszli na szczyt himalajski bądź alpejski. Traktują tę nazwę jako nobilitację, która świadczy o tym, że wchodzą na wysokie szczyty. To trochę tak jakby wchodzący na Rysy po szlaku turystycznym nazywali się Taternikami. W środowisku wspinaczkowym to nie bytność w określonych miejscach sprawia, że ktoś jest charakteryzowany w ten sposób, lecz sposób działania. Gdy ktoś wchodzi samodzielnie po drodze wspinaczkowej niezależnie czy z asekuracją czy freesolo czyli bez, to jest wspinaczem gdy z pomocą to turystą.

Styl alpejski to najwyżej ceniony styl zdobywania gór wysokich. Górę zdobywa się w jednej próbie od startu po szczyt. Nie instaluje się po drodze lin poręczowych a całość wyposażenia wspinacze niosą sami. Gdy góra jest wysoka to aklimatyzacja wysokościowa odbywa się na innych trasach. Czasem na trasie zejścia. Bywa, że zespół przyjeżdża już zaaklimatyzowany albo zdobywa wysokość w tak powolnym tempie, że organizm stopniowo się adaptuje do coraz mniejszej ilości tlenu w powietrzu.

Styl kapsułowy to wersja pośrednia pomiędzy stylem oblężniczym a alpejskim. Obóz jest jeden który stopniowo się przenosi coraz wyżej. Czasem zakłada się liny poręczowe i sukcesywnie przenosi się coraz wyżej obóz, na który składają się portale wspinaczkowe czasem hamaki lub namioty, jeśli jest możliwe ich rozkładanie.

Styl light and fast to odmiana stylu alpejskiego z różnicą tą, że wspinacze rezygnują z wyposażenia biwakowego a niesiony sprzęt asekuracyjny minimalizują do niezbędnego minimum. Celem jest jak najszybsze zdobycie szczytu w połączeniu z natychmiastowym powrotem po realizacji zamierzenia. Bywa, że tego typu przejścia odbywają się po drogach przygotowanych przez innych w stylu wyprawowym. Celem jest nie tylko samo zdobycie szczytu, lecz zrobienie tego w jak najkrótszym czasie.

Styl solo lub freesolo to samotne zdobywanie szczytu. W pierwszej wersji z asekuracją w drugiej bez asekuracji. Wspinaczka zazwyczaj odbywa się w wersji stylu light and fast, czasem alpejsko, bywa, że kapsułowo, jeśli droga długa a wspinacza odbywa się z asekuracją.

ETYKA WE WSPINANIU

Etyka wspinaczkowa to zestaw zasad i wartości, które kształtują zachowanie wspinaczy w trakcie uprawiania tego sportu. Jest to niepisany kodeks, który obejmuje zarówno kwestie bezpieczeństwa, odpowiedzialności za partnera, jak i wzajemny szacunek w społeczności wspinaczkowej oraz wobec środowiska naturalnego.

Podstawowe aspekty etyki wspinaczkowej:

1. Odpowiedzialność za partnera:
   • Wspinaczka to działanie zespołowe, w którym partnerzy są od siebie zależni. Od momentu związania się liną wzajemna odpowiedzialność za bezpieczeństwo staje się priorytetem. Każdy błąd – zarówno podczas asekuracji, jak i wspinania – może mieć poważne konsekwencje.
2. Ratowanie życia jako nadrzędny priorytet:
   • Etyka wspinaczkowa wymaga stawiania życia partnera na pierwszym miejscu. Opuszczenie współtowarzysza w trudnych warunkach, chyba że jest to konieczne, by sprowadzić pomoc, jest uznawane za największe naruszenie zasad.
3. Prawdomówność i uczciwość:
   • Wspinacze powinni być uczciwi w kwestii swoich osiągnięć, takich jak przejścia dróg czy wejścia na szczyty. Często brak świadków wymaga zaufania do relacji wspinacza, dlatego fałszowanie dokonań jest poważnym naruszeniem zasad.
4. Szacunek dla innych wspinaczy:
   • Wspinanie to sport społecznościowy, dlatego ważne jest wzajemne wsparcie, życzliwość i kultura osobista.
   • W terenie należy witać się z innymi wspinaczami. Stary zwyczaj mówi, że wspinacze niezależnie od różnicy wieku i tego czy się znają, witają się tak jak koledzy, słowem Cześć.
   • Nie używa się zwrotów grzecznościowych typu Pan/Pani także niezależnie od różnicy w wieku miedzy rozmówcami. Zwrot ten bywał używany jako podkreślenie, że kogoś się nie lubi i nie uważa za równego sobie. (Obecnie wobec rozpowszechnienia wspinaczki na sztucznych obiektach, zwyczaj ten powoli zanika. Powszechnie stosowany jest zwrot Pan i Pani. Starszej daty pokolenie, takich osób za wspinaczy nie uważa)
   • Unikaj przeklinania i hałaśliwego zachowania, nawet pod wpływem emocji związanych z sukcesem czy porażką.
   • Szanować cudzy sprzęt.
   • Nie zostawiać odchodów w widocznych miejscach. W miarę możliwości zakopywać.
5. Poszanowanie środowiska:
   • Wspinanie często odbywa się w rejonach naturalnych, które wymagają szczególnej troski. Zasady etyczne obejmują m.in. nierozrzucanie śmieci, nieniszczenie roślinności, unikanie hałasu oraz dbanie o minimalny wpływ na przyrodę.
   • Niepalenie ognisk w miejscach do tego nie przeznaczonych
   • Zabieranie własne i napotkane śmieci z miejsc wspinaczkowych.
6. Bezpieczeństwo jako fundament:
   • Etyka wspinaczkowa opiera się na prewencji – zawsze należy sprawdzać węzły, sposób asekuracji i własny sprzęt. Zaniedbanie tych czynności nie tylko naraża ciebie, ale i partnera.
7. Wspólna kultura wspinaczkowa:
   • Istnieją liczne niepisane zasady, takie jak pierwszeństwo prowadzącego przed wędkującym na drodze.
   • Dopuszczanie innych do użycia naszych ekspresów, gdy te wiszą na drodze a ktoś inny chce jej spróbować gdy my zajmujemy drogę.
   • Samochód zostawiać w miejscu do tego przeznaczonym. Nie wjeżdżać w skały.

Wspinacze, którzy przestrzegają zasad etyki, nie tylko budują zaufanie w środowisku, ale również przyczyniają się do pozytywnego wizerunku tej dyscypliny. Etyka wspinaczkowa nie jest tylko zbiorem reguł – to filozofia, która kształtuje odpowiedzialnych, świadomych i szanujących innych, wspinaczy.