Klucz do kości (środowiskowa nazwa Jebadełko) to podstawowe narzędzie używane we wspinaczce tradowej do wyciągania zaklinowanych kości asekuracyjnych. Sprawdź, jak działa nut tool, jakie są jego rodzaje oraz który model wybrać.
Jest to metalowe narzędzie długości około 20 cm. Charakterystycznym elementem jest malutki ok 1-2 cm długości ząb na końcu tego klucza. Wygląda on jak but. Piętą tego buty wybija się kość a zaczepem (podniesione do góry palce) ciągnie się za elementy kości np. cięgło i wyciąga, manipuluje.
Najlepsze modele kości, mają u góry wybrzuszenie, ugięcie lub osłonkę gumową (DMM Nutbuster). Chroni to dłoń i pozwala wygenerować mocniejsze uderzenie. Te które tego nie mają, nie nadają się do uderzenia bokiem pięści w klucz. Należy wtedy uderzać w kość, trzymając klucz w garści lub użyć młotka/kamienia. Wspinacze hakowi preferują Nutbuster DMM. Zaopatrzony w gumową osłonę chroniącą dłoń oraz klucz do dokręcania nakrętek od spitów. Klucze do nakrętek posiadają też inne modele. Metolius Torque ma klucze na 4 rozmiary śrub a Kouba Nut tool – 6 kluczy (Ten sam model jest pod szyldem Rock Empire. Niestety producent i dystrybutorzy nigdzie nie piszą jakie rozmiary są tych kluczy)
Jebadełka wykonane są z utwardzanej stali (4 modele), stali nierdzewnej (6 modeli) i aluminium (2 modele)
Pięć modeli ma wbudowany druciany zamek. Wspinacze klasyczni preferują takie modele. Są lekkie, nie potrzebny jest osobny karabinek do przenoszenia. Sześć modeli ma zgrubienie/gumę chroniąca uderzającą dłoń w górze klucza. Dwa modele mają elastyczną smycz zintegrowaną z karabinkiem do zapięcia – Wild Country Pro Key (Jest też wersja tego modelu z możliwością odpięcia tego cięgła) oraz tej samej firmy model Lightweight. Dwa modele mają wypustki służące do demontażu camów- Simond Nuthook oraz Wild Country Pro Key Lightweight Leash.
Klucz do kości – jaki wybrać? (nut tool). Subiektywny wybór najatrakcyjniejszych modeli.
a) DMM Nutbuster (57g.), b) Black Diamond Wiregate (46g.) c) Simond- Nuthook (40g.), d) Metolius Tourque (65g.), e) Wild Country Pro Key (109g), f) Metolius Feather (21g – aluminum)
Na maj 2026 produkowanych jest 13 modeli przez 9 producentów. Jeden model powstaje w kooperacji Kouba – Rock Empire jest to model Nut tool. Wygląda identycznie w obu firmach, Ma tylko odmienny szyld. Być może wersja dla Rock Empire jest z grubszej stali, bo na stronie Kouby model ten waży 32g. a na stronie Rock Empire 59g.
Niestety producenci nie podają precyzyjnie wszystkich wymiarów Jebadełek. Długość buta jest dość istotna. Najmniejszy rozmiar tricama, który wsadzony jest mimośrodowo do małej dziurki, można wyciągnąć tylko kluczem o małym bucie, np. Metolius Feather Nut Tool. Inne klucze mają zbyt długie buty i nie mieszczą się do małych dziurek.
Czytaj: Kości Tricam CAMP i Abałak Kouba (Rock Empire) – Maciej Bedrejczuk – Kursy i szkolenia wspinaczkowe
Klucz do kości – porównanie modeli (nut tool)
Porównanie obejmuje wszystkie obecnie produkowane modele kluczy do kości (aktualność styczeń 2026r.) produkowanych. Uwaga zdjęcia w okienku Obraz nie są w stosunku do siebie proporcjonalne. Zdjęcia są maksymalnie powiększone do rozmiaru okienka.
Jak używać klucza do kości (jebadełka)?
Klucz do kości służy do wyciągania zaklinowanych kości asekuracyjnych ze skały. Aby zrobić to skutecznie, należy zrozumieć sposób ich osadzenia i odtworzyć ruch odwrotny do tego, który doprowadził do zaklinowania. Czytaj więcej: Osadzanie kości wspinaczkowych
W pierwszej kolejności należy ocenić, w jaki sposób kość została osadzona. Istotne jest określenie kierunku jej obciążenia oraz miejsca przewężenia, w którym została zablokowana. W praktyce oznacza to znalezienie punktu, w którym kość została „zaciśnięta” podczas obciążenia liną.
Jeżeli jest taka możliwość, należy spróbować poluzować kość ręką. Delikatne poruszenie lub przesunięcie w kierunku przeciwnym do obciążenia często pozwala na jej wyjęcie bez użycia narzędzia.
W przypadku silnego zaklinowania konieczne jest użycie klucza do kości. Końcówkę narzędzia należy wprowadzić od strony przeciwnej do kierunku zaklinowania, a następnie poprzez podważenie lub lekkie uderzenie spróbować odblokować kość. Działanie powinno być kontrolowane – nadmierna siła może doprowadzić do jeszcze mocniejszego zaklinowania lub uszkodzenia sprzętu.
Nie należy wyciągać kości poprzez ciągnięcie za linkę. Może to spowodować jej uszkodzenie lub pogłębienie zaklinowania. Właściwe użycie klucza polega na oddziaływaniu bezpośrednio na element metalowy.
W sytuacji, gdy kość nie daje się wyjąć pomimo prób jej odblokowania, należy rozważyć pozostawienie jej w skale. Próby siłowego usunięcia mogą być nieefektywne, a w niektórych przypadkach niebezpieczne.
W praktyce umiejętność sprawnego wyciągania kości jest równie istotna jak ich prawidłowe osadzanie.
Czytaj więcej: Kości Tricam CAMP i Abałak Kouba (Rock Empire) – Maciej Bedrejczuk – Kursy i szkolenia wspinaczkowe
Czytaj więcej: Kaski wspinaczkowe. Budowa, rodzaje – Maciej Bedrejczuk – Kursy i szkolenia wspinaczkowe
Czytaj więcej: Kaski wspinaczkowe – jakie wybrać? Normy, modele i porównanie – Maciej Bedrejczuk – Kursy i szkolenia wspinaczkowe
Czytaj więcej: Jaką uprząż wspinaczkową wybrać? Poradnik dla początkujących https://bedro.eu/jaka-wybrac-uprzaz-wspinaczkowa/ – Maciej Bedrejczuk – Kursy i szkolenia wspinaczkowe
Czytaj więcej: Kości kulowe (ball nuty) – budowa, historia i zastosowanie – Maciej Bedrejczuk – Kursy i szkolenia wspinaczkowe
Czytaj więcej: Testowanie kasków wg. normy EN 12492 oraz wytycznych UIAA 106 – Maciej Bedrejczuk – Kursy i szkolenia wspinaczkowe
Czytaj więcej: Rodzaje butów wspinaczkowych – jakie wybrać na początek? – Maciej Bedrejczuk – Kursy i szkolenia wspinaczkowe
